Kızamık, Measles, Rubeola,
Kızamık, veya rubeola, ateş, öksürük, burun akıntısı (koryza), konjonktivit ve belirgin bir döküntü ile karakterize, son derece bulaşıcı viral bir hastalıktır. Aşı ile önlenebilir olmasına rağmen, özellikle Afrika ve Güneydoğu Asya gibi kaynakları kısıtlı bölgelerde önemli bir küresel sağlık tehdidi olmaya devam etmektedir. Her yıl yaklaşık 100.000 ölüme neden olmaktadır. Kızamık virüsü solunum damlacıkları yoluyla bulaşır ve havada veya yüzeylerde birkaç saat canlı kalabilir.
Etiyoloji
Kızamığa neden olan organizma, Paramyxoviridae ailesinin Morbillivirus cinsine ait, zarflı, tek sarmallı, negatif ribonükleik asit (RNA) virüsü olan kızamık virüsüdür. Virüsün genomu 6 yapısal ve 2 yapısal olmayan (V ve C) protein kodlar. Yapısal proteinler nükleoprotein, fosfoprotein, matris, füzyon, hemaglütinin (HA) ve büyük proteindir. HA proteini, virüsün konak hücreye bağlanmasından sorumludur.
Epidemiyoloji
Kızamığın epidemiyolojisi, belirli bir bölgedeki aşılama seviyelerine bağlı olarak küresel olarak değişkendir. Yaygın aşılama programları uygulanmadan önce kızamık, tahmini olarak 2.6 milyon ölüme neden olmuştur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), mevcut çağda aşılamaya rağmen, 2023 yılında küresel olarak tahmini 107.500 kızamık ölümünün gerçekleştiğini ve bunların çoğunun 5 yaşın altındaki aşısız veya eksik aşılanmış çocuklar olduğunu bildirmiştir. ABD’de aşı tereddüdü ve düşük aşılama oranları nedeniyle kızamık yeniden yükselişe geçmektedir.
Kızamık virüsünün hayvan rezervuarı yoktur ve sadece insanlarda görülür. Virüs son derece bulaşıcıdır; her bir vaka, duyarlı popülasyonlar arasında 14 ila 18 ikincil vakaya neden olabilir. İnkübasyon süresi 6 ila 21 gün arasında değişmekle birlikte, ortalama 13 gündür. Kızamık döküntünün ortaya çıkmasından 5 gün önce başlayıp döküntünün ortaya çıkmasından 4 gün sonrasına kadar bulaşıcıdır. Yaygın bulaşmayı önlemek için popülasyonun %95’inin bağışık olması gerekir; ancak 2023 yılında küresel olarak çocukların sadece %83’ü bağışıktı.
Patofizyoloji
Damlacık yoluyla solunum sisteminden giren virüs, başlangıçta solunum yollarının lenfositlerini, dendritik hücrelerini ve alveolar makrofajlarını enfekte eder. Daha sonra virüs bitişik lenfoid dokuya yayılır ve kan dolaşımına dağılarak viremiye neden olur ve uzak organlara yayılır. Dendritik hücrelerde ve lenfositlerde bulunan virüs, solunum yollarının epitel hücrelerine aktarılır, bu hücreler öksürük ve hapşırma sırasında solunum damlacıkları olarak dökülür ve başkalarını enfekte ederek döngüyü sürdürür. İlk inflamasyon, burun akıntısı, konjonktivit ve öksürük semptomlarına yol açar. Ateşin ortaya çıkışı viremi gelişimiyle çakışır. Deri döküntüsü, perivasküler ve lenfositik infiltratlar nedeniyle yayılımdan sonra ortaya çıkar.
Prodromal faz sırasında, kızamık virüsü, yapısal olmayan V ve C proteinleri aracılığıyla interferon üretimini baskılayarak konakçı bağışıklığını düşürür. Artan viral replikasyon daha sonra hem hümoral hem de hücresel immünolojik yanıtları tetikler. İlk hümoral yanıt, döküntüden üç ila dört gün sonra tespit edilebilir olan ve 6 ila 8 hafta boyunca devam edebilen immünoglobulin (Ig)M antikor üretimi ile oluşur. Daha sonra, öncelikle viral nükleoproteine karşı IgG antikorları üretilir. Hücresel bağışıklık yanıtları iyileşme için esastır.
Kızamık virüsü, haftalar hatta yıllarca sürebilen immünosupresyona neden olabilir. Bu durum, ikincil bakteriyel ve diğer enfeksiyonlara karşı duyarlılığın artmasına neden olur. Bu fenomeni açıklayan mekanizmalar belirsiz olsa da, kızamık enfeksiyonunun, daha önce oluşmuş hafıza hücrelerinin yerini alan kızamığa özgü lenfositlerin proliferasyonunu indükleyerek “immün amneziye” neden olduğu hipotezi ileri sürülmektedir. Bu, konakçının ikincil enfeksiyonlara karşı artan duyarlılığına yol açar ve kızamıkla ilişkili morbidite ve mortalitenin önemli bir sebebidir. Hemaglütinine karşı nötralize edici IgG antikorları, konak hücre reseptörlerinin virüse bağlanmasını engellediği için ömür boyu bağışıklıktan sorumludur.
Klinik
DSÖ’nün kızamık için klinik vaka tanımı, **”ateş, yaygın makülopapüler döküntü, öksürük, burun akıntısı veya konjonktivit olan herhangi bir kişi”**dir. Kızamık, “3 C” olarak bilinen öksürük, burun akıntısı ve konjonktivit ile karakterize akut febril bir ekzantemdir. Bukkal mukozada görülen küçük beyaz papüller (Koplik lekeleri) kızamık için patognomoniktir ve döküntüden 1 ila 2 gün önce ortaya çıkar, ancak her zaman görülmezler. Ateş döküntüden önce gelir. Morbiliform döküntü, maruziyetten yaklaşık 2 hafta sonra saç çizgisi ve yüz çevresinde ortaya çıkar, daha sonra aşağı doğru yayılır. Komplike olmayan kızamık, genellikle döküntü başlangıcından bir hafta sonra, ortaya çıktığı sırayla çözülür ve ardından sıklıkla soyulma (deskuamasyon) görülür.
Aşı etkinliğinin azalması nedeniyle nadir görülen atak kızamık (veya modifiye kızamık), hafif bir hastalıktır ve döküntü tipik ilerlemeyi takip etmeyebilir veya gövde veya ekstremitelerde başlayabilir, bu da tanıyı zorlaştırır. Öksürük, burun akıntısı ve konjonktivit kombinasyonu tek başına veya hiç görülmeyebilir ve hafif bir grip benzeri hastalık olarak ortaya çıkabilir. Modifiye kızamık vakalarından enfeksiyon bulaşması meydana gelebilir, ancak nadirdir.
Tanı
Kızamık tanısı, özellikle ateşli hastalık ve makülopapüler döküntüsü olan çocukları değerlendirirken yüksek bir klinik şüpheye bağlıdır. Tam kan sayımı, lökopeni, özellikle lenfopeni ve trombositopeni gösterebilir. Yetersiz sıvı alımı veya ishal olan çocuklarda elektrolit anormallikleri meydana gelebilir. Ters transkriptaz-polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR), viral RNA’yı boğaz, burun, nazofaringeal sekresyonlar, periferik kan mononükleer hücreleri ve idrar örneklerinde döküntüden 10 gün sonrasına kadar tespit edebilir, ancak ilk 3 gün içinde en hassastır. RT-PCR, kızamığı teşhis etmek için en yaygın kullanılan laboratuvar yöntemidir.
Kanda kızamık virüsüne özgü IgM antikorlarının tanımlanması tanıyı doğrular. Ancak, erken dönemde (döküntü başlangıcından 3 günden az) yapıldığında vakaların %25’ine kadar yanlış negatif olabilir. Bu antikorlar genellikle döküntü başlangıcından bir ila üç hafta sonra zirve yapar ve 4 ila 8 hafta sonra tespit edilemez hale gelir. Yanlış pozitif IgM test reaksiyonları, romatoid faktör varlığı veya kızamıkçık, parvovirüs veya insan herpes virüsü 6 enfeksiyonu sırasında meydana gelebilir. Altın standart test, yüksek hassasiyetli plak azaltma nötralizasyon testidir. Kızamık virüsü nazofaringeal sekresyonlardan kültürlenebilir, ancak bu emek yoğun ve pratik değildir. Hem kızamık enfeksiyonu hem de aşılama, çoğu popülasyonda ömür boyu bağışıklık sağlar.
Tedavi
Kızamık için spesifik bir antiviral tedavi yoktur; tedavi esas olarak destekleyicidir. Tedavinin temel dayanağı, ateşin kontrolü, dehidrasyonun önlenmesi ve düzeltilmesi ile uygun izolasyon dahil enfeksiyon kontrol önlemleridir. DSÖ ve Amerikan Pediatri Akademisi, 2 gün boyunca (veya yetersiz beslenen çocuklar için daha uzun süre) günlük dozlarda A vitamini uygulanmasını önermektedir. A vitamini takviyesinin, yetersiz beslenen çocuklarda kızamık komplikasyonlarını azalttığı gösterilmiş olsa da, ne bir kızamık önleme stratejisi ne de bir antiviral ajandır. Aşırı dozlarda A vitamini toksisitesi tehlikeli nörolojik ve hepatik komplikasyonlara neden olabilir. Antibakteriyel veya inhale steroid kullanımını destekleyen yerleşik bilimsel veri bulunmamaktadır.
Kızamık Aşısı ve Önleme
Kızamığı tedavi etmenin en iyi yolu önlemektir. Bu amaçla, kızamık-kabakulak-kızamıkçık (MMR) aşısı, üretilen en güvenli ve en etkili aşılardan biri olma konusunda haklı ve ünlü bir geçmişe sahiptir. Aşının yaygın kullanımından önce kızamık, küresel olarak yılda 7 ila 8 milyon çocuk ölümünden sorumluydu. Kızamık enfeksiyonu geçiren her 1000 çocuktan yaklaşık 1’i, erken bir komplikasyon olarak yaşamı tehdit eden ensefalit geliştirecektir. Ek olarak, her 100.000 çocuktan 5 ila 10’u, geç ortaya çıkan bir kızamık sekeli olan subakut sklerozan panensefalit geliştirecektir. Pnömoni, kızamığa bağlı ölümlerin önde gelen nedenidir. Kızamığa bağlı keratokonjonktivit ve otitis media sırasıyla körlüğe ve işitme kaybına neden olabilir.
Kızamık aşısı, 2 dozdan sonra %97 koruma sağlar. On yıllardır küresel olarak milyonlarca kişiye uygulanmış ve kızamık vakalarının sayısını önemli ölçüde azaltarak güvenli ve etkili olduğu kanıtlanmıştır. Aşılama sonrası 10 ila 15 yıl sonra bağışıklığın azalmasına bağlı ikincil aşı yetmezliği oranları yaklaşık %5’tir. Bağışıklığın azalmasından kaynaklanan atak enfeksiyonları nadirdir ve tipik olarak sadece aktif bir kızamık vakasına yoğun ve uzun süreli maruziyetten sonra meydana gelir. Hayvan rezervuarının olmaması ve güvenli ve son derece etkili bir aşının bulunması göz önüne alındığında, kızamığı bir hastalık nedeni olarak ortadan kaldırmak teorik olarak mümkündür. Tam aşılanmamış kişiler için, rapel aşısı şiddetle tavsiye edilir.
DSÖ, insidans ve mortalitenin yaşamın ilk yılında hala yüksek olduğu ülkelerde 9-12 ay ve 15-18 aylıkken başlamak üzere 2 doz kızamık aşısı önermektedir. ABD ve diğer gelişmiş ülkelerde ilk aşı 12-15 ayda, ikincisi ise 4-5 yaşta yapılmaktadır. Bir salgın durumunda veya endemik bölgelere seyahat ederken, CDC 6-11 aylık yaşlar arasında daha erken aşılama önermektedir. Kızamığı ortadan kaldırmak için, popülasyonun aşılama oranlarının %93 ila %95 aralığında olması gerekir.
Komplikasyonlar
Kızamık komplikasyonları en sık genç bebeklerde, hamile kadınlarda ve yetersiz beslenen veya immün sistemi baskılanmış çocuklarda görülür. En yaygın komplikasyon, kızamık virüsünün kendisinden (örn. Hecht dev hücreli pnömoni) veya Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, grup A streptokok ve Staphylococcus aureus gibi organizmalarla ikincil bir bakteriyel enfeksiyondan kaynaklanabilen pnömonidir. Diğer komplikasyonlar arasında krup, otitis media, ishal ve daha az yaygın olarak miyokardit, perikardit, apandisit ve trombositopenik purpura yer alır.
Kızamıklı hamile kadınlarda anne ölümü, spontan düşük, intrauterin fetal ölüm ve düşük doğum ağırlıklı bebek riski artar. Kızamık keratokonjonktiviti çoğunlukla A vitamini eksikliği olan çocuklarda görülür ve körlüğe yol açabilir. Merkezi sinir sistemi komplikasyonları arasında akut dissemine ensefalomiyelit (ADEM), kızamık inklüzyon cisimciği ensefaliti (MIBE) ve subakut sklerozan panensefalit (SSPE) bulunur. ADEM, günler ila haftalar içinde ortaya çıkan otoimmün demiyelinizan bir hastalıktır. MIBE’nin, ilk enfeksiyondan aylar sonra ortaya çıkan hücresel bağışıklığı bozulmuş hastalarda ilerleyici bir beyin enfeksiyonu olduğu düşünülmektedir. SSPE, akut hastalıktan 5 ila 10 yıl sonra ortaya çıkan ve mutasyona uğramış viryonların üretimine anormal bir konakçı yanıtından kaynaklandığı düşünülen ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Bu durum genellikle 2 yaşından önce kızamık geçiren çocuklarda görülür ve nöbetler, bilişsel ve motor fonksiyonlarda ilerleyici kayıp ile kendini gösterir.
Prognoz
Çoğu hasta kızamıktan komplikasyonsuz olarak iyileşir, ancak yine de kötü bir prognoz riski vardır. Kızamık enfeksiyonuna bağlı bazı yaygın komplikasyonlar arasında otitis media, keratokonjonktivit, ishal ve ikincil bakteriyel enfeksiyonlar bulunur. Körlük ve işitme kaybı potansiyel yaşam boyu sekelleri temsil eder. Ağır komplikasyon geçirme olasılığı daha yüksek olanlar arasında bebekler ve 5 yaşın altındaki çocuklar, 20 yaşın üzerindeki yetişkinler, hamile kadınlar ve immün sistemi baskılanmış kişiler yer alır. Nörolojik sekeller, önemli fonksiyonel bozukluklar ve potansiyel mortalite ile ilişkilidir. Kızamık, aşısızlarda yılda 100.000 ila 200.000 ölüme neden olmaya devam etmektedir.
Ayırıcı Tanı
Kızamık için ayırıcı tanılar şunlardır:
- İlaç döküntüleri
- Eritema enfeksiyozum
- Kawasaki hastalığı
- Meningokoksemi
- Rocky Mountain spotted ateşi
- Enfeksiyöz mononükleoz
- Parvovirüs B19 enfeksiyonu
- Pediatrik enteroviral enfeksiyonlar
- Pediatrik kızamıkçık
- Pediatrik sepsis
- Pediatrik toksik şok sendromu
- Kızıl ateşi
- Çocuklarda çoklu sistem inflamatuar sendromu
- Dengue
- Zika
- Sifiliz
Konsültasyonlar
Kızamık enfeksiyonu şüphesi durumunda uygun hava yolu izolasyon önlemlerini başlatmak ve potansiyel sağlık hizmeti maruziyetlerini belirlemek için kurumsal enfeksiyon kontrol birimine derhal danışılmalıdır. Klinisyenler, temas takibi ve salgın kontrolüne yardımcı olmak için kızamık enfeksiyonu şüphesi varsa ilgili halk sağlığı yetkililerine bildirimde bulunmalıdır. Şiddetli vakalarda veya kızamık komplikasyonları olanlarda enfeksiyon hastalıkları, nöroloji, pulmonoloji ve yoğun bakım uzmanlarından konsültasyonlar gerekli olabilir.
Hasta Eğitimi
Kızamığın son zamanlardaki yeniden canlanması, güvenli ve etkili aşılar şeklinde önleme stratejilerinin on yıllardır var olmasına rağmen çözülmesi gereken bir halk sağlığı sorunudur. Geçmiş kızamık salgınları, halk sağlığına zarar veren ve güncel olarak dolaşan kızamık aşısı yanlış bilgi kampanyalarına karşılık gelmektedir. Sağlık mesleklerinin her seviyesinde, hem kaynak açısından zengin hem de fakir bölgelerde, aşı yanlış bilgi kampanyalarıyla mücadele etme ihtiyacı vardır. Bu, klinisyenlerin mevcut sağlam bilimle aşina olmalarını ve genel halka doğru bilgileri yaymalarını gerektirecektir.
1998 yılında The Lancet‘te yayımlanan ve geniş çapta itibarsızlaştırılan ve geri çekilen bir makale, MMR aşısı ile otizm arasında bir bağlantı iddia ederek önemli yanlış bilgilere yol açtı ve özellikle Birleşik Krallık ve ABD’de aşılama oranlarının düşmesine neden oldu. Sonraki çalışmalar da bu yanlış kanıyı çürütmüştür. Toplumda kızamık şüphesi olan hastalar evde karantinaya alınmalı ve hastaneye yatırılırsa negatif basınçlı bir odada izole edilmelidir. Klinisyenler, bağışık olduklarından emin olmalı ve değilse, MMR aşısı ile tekrar aşılanmalı ve hava yolu enfeksiyonunu önlemek için N95 veya benzeri maskeler takmalıdır. Maruziyet sonrası profilaksi olarak maruziyetten sonraki 72 saat içinde MMR aşısı önerilir. İmmün sistemi baskılanmış durum nedeniyle aşıya uygun olmayan bir hasta için immünoglobulin tedavisi düşünülebilir.
Kızamık önlenebilir bir enfeksiyondur ve bu nedenle hemşireler ve eczacılar dahil tüm sağlık profesyonelleri, hastaları aşılamanın önemi konusunda eğitmelidir. Hastalara, kızamık aşısının olumsuz olaylarının nadir ve hafif olduğu ve aşılama olmaksızın hastalığı kapma ve başkalarına bulaştırma riskinin yüksek olduğu bildirilmelidir.
Kızamık Konulu Çoktan Seçmeli Test Soruları (50 Soru)
- Kızamık virüsü hangi familyaya aittir? a) Herpesviridae b) Adenoviridae c) Paramyxoviridae d) Flaviviridae
- Kızamık hastalığının diğer adı nedir? a) Rubella b) Rubeola c) Varicella d) Roseola
- Kızamık için aşağıdaki semptomlardan hangisi tipik değildir? a) Ateş b) Öksürük c) Konjonktivit d) Aşırı kas ağrısı
- Kızamık virüsü nasıl bulaşır? a) Kan transfüzyonu b) Cinsel temas c) Solunum damlacıkları d) Kontamine yiyecekler
- Kızamık virüsü havada veya yüzeylerde ne kadar süre canlı kalabilir? a) Dakikalar b) Birkaç saat c) Birkaç gün d) Birkaç hafta
- Amerika Birleşik Devletleri’nde kızamık ne zaman elimine edildiği ilan edilmiştir? a) 1990 b) 2000 c) 2010 d) 2016
- Hangi protein virüsün konak hücreye bağlanmasından sorumludur? a) Nükleoprotein b) Matris proteini c) Füzyon proteini d) Hemaglütinin (HA) proteini
- Kızamık virüsünün bir hayvan rezervuarı var mıdır? a) Evet, fareler b) Evet, domuzlar c) Hayır, sadece insanlarda görülür d) Evet, kuşlar
- Kızamığın tipik inkübasyon süresi ne kadardır? a) 1-5 gün b) 6-21 gün c) 22-30 gün d) 30 günden fazla
- Kızamık enfeksiyonu olan bir kişi döküntünün ortaya çıkmasından kaç gün öncesinden itibaren bulaşıcıdır? a) 1 gün b) 2 gün c) 5 gün d) 10 gün
- Kızamık döküntüsü genellikle vücudun hangi bölgesinde başlar? a) Gövde b) Bacaklar c) Saç çizgisi ve yüz d) Avuç içleri ve ayak tabanları
- Aşağıdakilerden hangisi kızamık için patognomonik bir bulgudur? a) Peteşi b) Bül c) Koplik lekeleri d) Ürtiker
- Kızamık için klinik vaka tanımında “3 C” neyi ifade eder? a) Karın ağrısı, kusma, kabızlık b) Öksürük, burun akıntısı, konjonktivit c) Titreme, kramplar, konfüzyon d) Koma, konvülsiyonlar, kardiyak arrest
- Bağışıklığın azalmasına bağlı ikincil aşı yetmezliği oranları aşılamadan kaç yıl sonra yaklaşık %5’tir? a) 1-2 yıl b) 3-5 yıl c) 7-8 yıl d) 10-15 yıl
- Kızamık için en yaygın komplikasyon hangisidir? a) Miyokardit b) Ensefalit c) Pnömoni d) Otitis media
- Kızamık tanısında en sık kullanılan laboratuvar yöntemi hangisidir? a) Kan kültürü b) İdrar tahlili c) RT-PCR d) Dışkı kültürü
- Serumda kızamık virüsüne özgü IgM antikorları döküntü başlangıcından kaç gün sonra tespit edilebilir? a) 1 gün b) 3-4 gün c) 10-14 gün d) 21 gün
- Kızamık tanısında IgM antikor testi, döküntü başlangıcının ilk 3 gününde yapıldığında vakaların yüzde kaçında yanlış negatif çıkabilir? a) %5 b) %10 c) %25 d) %50
- Kızamık için spesifik antiviral tedavi var mıdır? a) Evet, oseltamivir b) Evet, asiklovir c) Hayır, tedavi esasen destekleyicidir d) Evet, ribavirin
- Kızamık tedavisinde DSÖ ve Amerikan Pediatri Akademisi hangi vitamini önermektedir? a) C vitamini b) D vitamini c) A vitamini d) B12 vitamini
- Aşılamadan önce kızamık dünya çapında yılda yaklaşık kaç çocuk ölümüne neden oluyordu? a) Yüz binler b) Bir milyon c) 7 ila 8 milyon d) On milyonlar
- Kızamık enfeksiyonu geçiren her 1000 çocuktan yaklaşık kaçı yaşamı tehdit eden ensefalit geliştirebilir? a) 1 b) 5 c) 10 d) 50
- Subakut sklerozan panensefalit (SSPE) kızamık geçiren çocuklarda akut hastalıktan kaç yıl sonra ortaya çıkabilir? a) 1-2 yıl b) 3-4 yıl c) 5-10 yıl d) 15-20 yıl
- Pnömoni, kızamığa bağlı ölümlerin önde gelen nedeni midir? a) Evet b) Hayır
- Kızamıkta körlüğe ve işitme kaybına neden olabilecek komplikasyonlar nelerdir? a) Artrit ve nefrit b) Keratokonjonktivit ve otitis media c) Hepatit ve pankreatit d) Miyokardit ve perikardit
- Kızamık aşısı kaç dozdan sonra %97 koruma sağlar? a) 1 doz b) 2 doz c) 3 doz d) 4 doz
- Kızamığı ortadan kaldırmak için popülasyonun aşılama oranları yaklaşık hangi aralıkta olmalıdır? a) %50-60 b) %70-80 c) %85-90 d) %93-95
- Hamile kadınlarda kızamık enfeksiyonunun artan riskleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a) Anne ölümü b) Spontan düşük c) İntrauterin fetal ölüm d) Hipertansiyon
- Kızamıkta görülen akut dissemine ensefalomiyelit (ADEM) hangi tür bir hastalıktır? a) Bakteriyel enfeksiyon b) Otoimmün demiyelinizan hastalık c) Viral menenjit d) Metabolik bozukluk
- Kızamık inklüzyon cisimciği ensefaliti (MIBE) genellikle hangi hasta grubunda görülür? a) Yaşlılar b) Bağışıklığı baskılanmış hastalar c) Yeni doğanlar d) Sağlıklı yetişkinler
- 1998 yılında The Lancet‘te yayımlanan ve MMR aşısı ile otizm arasında bağlantı iddia eden makale hakkındaki bilgi nedir? a) Güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenmiştir. b) Daha sonraki çalışmalarla doğrulanmıştır. c) Geniş çapta itibarsızlaştırılmış ve geri çekilmiştir. d) Sadece belirli popülasyonlarda geçerlidir.
- Toplumda kızamık şüphesi olan hastalar nasıl yönetilmelidir? a) Derhal antibiyotik tedavisi başlanmalıdır. b) Evde karantinaya alınmalıdır. c) Okula veya işe devam etmelerine izin verilmelidir. d) Sadece semptomatik tedavi uygulanmalıdır.
- Hastaneye yatırılan kızamık hastaları hangi odalarda izole edilmelidir? a) Standart tek kişilik odalar b) Negatif basınçlı odalar c) Pozitif basınçlı odalar d) Çoklu yataklı odalar
- Maruziyet sonrası profilaksi olarak MMR aşısı, maruziyetten sonraki kaç saat içinde önerilir? a) 12 saat b) 24 saat c) 48 saat d) 72 saat
- İmmün sistemi baskılanmış hastalar için maruziyet sonrası profilaksi olarak ne düşünülebilir? a) Antiviral ilaçlar b) Geniş spektrumlu antibiyotikler c) İmmünoglobulin tedavisi d) Yüksek doz C vitamini
- Kızamık virüsünün sınıflandırması nedir? a) Enveloped, double-stranded DNA virus b) Enveloped, single-stranded, negative-sense RNA virus c) Non-enveloped, double-stranded RNA virus d) Non-enveloped, single-stranded DNA virus
- Kızamıkta prodromal fazda virüsün bağışıklık sistemine etkisi nedir? a) Interferon üretimini artırır. b) Lenfosit proliferasyonunu hızlandırır. c) Interferon üretimini baskılayarak konakçı bağışıklığını düşürür. d) Antikor üretimini doğrudan uyarır.
- Kızamıkta ortaya çıkan immünosupresyon ne kadar sürebilir? a) Birkaç gün b) Birkaç hafta c) Haftalar ila yıllar d) Ömür boyu
- “İmmün amnezi” hipotezi kızamık enfeksiyonunun hangi etkisini açıklar? a) Aşının neden olduğu bağışıklık kaybı b) Virüsün hafıza hücrelerini değiştirerek ikincil enfeksiyonlara yatkınlığı artırması c) Bireyin virüse karşı antikor üretememesi d) Bağışıklık sisteminin virüsü tamamen unutması
- Hemaglütinine karşı nötralize edici IgG antikorları kızamıkta neyden sorumludur? a) Akut semptomların şiddetini artırmaktan b) Ömür boyu bağışıklıktan c) Virüsün hücreden hücreye yayılmasından d) Döküntünün oluşumundan
- Tam kan sayımında kızamık hastalarında ne görülebilir? a) Lökositoz b) Anemi c) Lökopeni, özellikle lenfopeni d) Poliglobuli
- Kızamık döküntüsü başladıktan sonra viral RNA tespiti için RT-PCR ne kadar süre hassasiyetini korur? a) İlk 1 gün b) İlk 3 gün c) İlk 5 gün d) İlk 10 gün
- Kızamık için altın standart test hangisidir? a) RT-PCR b) IgM antikor testi c) Plak azaltma nötralizasyon testi d) Virüs kültürü
- A vitamini takviyesi kızamığı önleyici bir strateji veya antiviral ajan mıdır? a) Evet, her ikisi de b) Sadece önleyici bir stratejidir c) Sadece antiviral bir ajandır d) Hayır, ikisi de değildir
- Kızamıkla ilişkili mortalite ve morbiditenin çoğuna ne neden olur? a) Virüsün doğrudan etkileri b) İkincil bakteriyel ve diğer enfeksiyonlara artan duyarlılık c) Aşının yan etkileri d) Aşırı bağışıklık tepkisi
- DSÖ’nün kızamık için önerdiği aşılama yaşı (yüksek insidanslı ülkelerde) nedir? a) 1-2 ay ve 6 ay b) 3-5 ay ve 9 ay c) 9-12 ay ve 15-18 ay d) 12-15 ay ve 4-5 yaş
- ABD ve diğer gelişmiş ülkelerde ilk kızamık aşısı ne zaman yapılır? a) 6-9 ay b) 12-15 ay c) 18-24 ay d) 4-5 yaş
- Aşağıdaki durumlardan hangisi kızamık için ayırıcı tanı değildir? a) Kawasaki hastalığı b) Kızıl ateşi c) Tüberküloz d) Pediatrik rubella
- Kızamığın yeniden yükselişinin temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılmaktadır? a) Daha güçlü virüs varyantları b) Aşı tereddüdü ve düşük aşılama oranları c) Çevre kirliliği d) Gıda zehirlenmeleri
- Sağlık profesyonelleri, hastalara kızamık aşısının önemi hakkında ne tür bilgiler vermelidir? a) Aşının çok sayıda ciddi yan etkisi olduğu b) Aşı olmadan hastalığı kapma ve bulaştırma riskinin yüksek olduğu c) Aşılamanın sadece riskli gruplar için gerekli olduğu d) Kızamığın genellikle hafif bir hastalık olduğu ve tedaviye gerek kalmadığı
——————————————————————————–
Cevap Anahtarı ve Detaylı Açıklamalar
- Kızamık virüsü hangi familyaya aittir? Cevap: c) Paramyxoviridae Açıklama: Kızamığa neden olan virüs, Paramyxoviridae ailesinin Morbillivirus cinsine ait, zarflı, tek sarmallı, negatif duyuya sahip bir ribonükleik asit (RNA) virüsüdür.
- Kızamık hastalığının diğer adı nedir? Cevap: b) Rubeola Açıklama: Kızamık, veya rubeola, ateş, öksürük, burun akıntısı (koryza), konjonktivit ve belirgin bir döküntü ile karakterize, oldukça bulaşıcı viral bir hastalıktır.
- Kızamık için aşağıdaki semptomlardan hangisi tipik değildir? Cevap: d) Aşırı kas ağrısı Açıklama: Kızamık, ateş, öksürük, burun akıntısı (koryza), konjonktivit ve belirgin bir döküntü ile karakterize edilir. Aşırı kas ağrısı tipik semptomlar arasında belirtilmemiştir.
- Kızamık virüsü nasıl bulaşır? Cevap: c) Solunum damlacıkları Açıklama: Virüs solunum damlacıkları yoluyla bulaşır ve havada veya yüzeylerde birkaç saat canlı kalabilir. Solunum damlacıkları, küçük partikül aerosolleri ve yakın temas yoluyla kişiden kişiye bulaşır.
- Kızamık virüsü havada veya yüzeylerde ne kadar süre canlı kalabilir? Cevap: b) Birkaç saat Açıklama: Virüs solunum damlacıkları yoluyla bulaşır ve havada veya yüzeylerde birkaç saat canlı kalabilir.
- Amerika Birleşik Devletleri’nde kızamık ne zaman elimine edildiği ilan edilmiştir? Cevap: b) 2000 Açıklama: Halk sağlığı yetkilileri, kızamığın Amerika Birleşik Devletleri’nden (ABD) 2000 yılında elimine edildiğini ilan etmiştir.
- Hangi protein virüsün konak hücreye bağlanmasından sorumludur? Cevap: d) Hemaglütinin (HA) proteini Açıklama: HA proteini, virüsün konak hücreye bağlanmasından sorumludur.
- Kızamık virüsünün bir hayvan rezervuarı var mıdır? Cevap: c) Hayır, sadece insanlarda görülür Açıklama: Kızamık virüsünün hayvan rezervuarı yoktur ve sadece insanlarda görülür.
- Kızamığın tipik inkübasyon süresi ne kadardır? Cevap: b) 6-21 gün Açıklama: İnkübasyon süresi 6 ila 21 gün arasında değişmekle birlikte, ortalama 13 gündür.
- Kızamık enfeksiyonu olan bir kişi döküntünün ortaya çıkmasından kaç gün öncesinden itibaren bulaşıcıdır? Cevap: c) 5 gün Açıklama: Virüs, döküntünün ortaya çıkmasından 5 gün önce başlayıp döküntünün ortaya çıkmasından 4 gün sonrasına kadar bulaşıcıdır.
- Kızamık döküntüsü genellikle vücudun hangi bölgesinde başlar? Cevap: c) Saç çizgisi ve yüz Açıklama: Morbiliform döküntü, maruziyetten yaklaşık 2 hafta sonra saç çizgisi ve yüz çevresinde ortaya çıkar, daha sonra aşağı doğru yayılır.
- Aşağıdakilerden hangisi kızamık için patognomonik bir bulgudur? Cevap: c) Koplik lekeleri Açıklama: Bukkal mukozada görülen küçük beyaz papüller (Koplik lekeleri) kızamık için patognomoniktir ve döküntüden 1 ila 2 gün önce ortaya çıkar.
- Kızamık için klinik vaka tanımında “3 C” neyi ifade eder? Cevap: b) Öksürük, burun akıntısı, konjonktivit Açıklama: Kızamık, “3 C” olarak bilinen öksürük, burun akıntısı ve konjonktivit ile karakterize akut febril bir ekzantemdir.
- Bağışıklığın azalmasına bağlı ikincil aşı yetmezliği oranları aşılamadan kaç yıl sonra yaklaşık %5’tir? Cevap: d) 10-15 yıl Açıklama: Bağışıklığın azalmasına bağlı ikincil aşı yetmezliği oranları aşılamadan 10 ila 15 yıl sonra yaklaşık %5’tir.
- Kızamık için en yaygın komplikasyon hangisidir? Cevap: c) Pnömoni Açıklama: En yaygın komplikasyon pnömonidir. Pnömoni ayrıca kızamığa bağlı ölümlerin önde gelen nedenidir.
- Kızamık tanısında en sık kullanılan laboratuvar yöntemi hangisidir? Cevap: c) RT-PCR Açıklama: RT-PCR, kızamığı teşhis etmek için en yaygın kullanılan laboratuvar yöntemidir.
- Serumda kızamık virüsüne özgü IgM antikorları döküntü başlangıcından kaç gün sonra tespit edilebilir? Cevap: b) 3-4 gün Açıklama: İlk hümoral yanıt, döküntüden üç ila dört gün sonra tespit edilebilir olan IgM antikor üretimi ile oluşur.
- Kızamık tanısında IgM antikor testi, döküntü başlangıcının ilk 3 gününde yapıldığında vakaların yüzde kaçında yanlış negatif çıkabilir? Cevap: c) %25 Açıklama: IgM antikorlarının tanımlanması tanıyı doğrular. Ancak, erken dönemde (döküntü başlangıcından 3 günden az) yapıldığında vakaların %25’ine kadar yanlış negatif olabilir.
- Kızamık için spesifik antiviral tedavi var mıdır? Cevap: c) Hayır, tedavi esasen destekleyicidir Açıklama: Kızamık için spesifik bir antiviral tedavi yoktur; tedavi esas olarak destekleyicidir.
- Kızamık tedavisinde DSÖ ve Amerikan Pediatri Akademisi hangi vitamini önermektedir? Cevap: c) A vitamini Açıklama: DSÖ ve Amerikan Pediatri Akademisi, 2 gün boyunca (veya yetersiz beslenen çocuklar için daha uzun süre) günlük dozlarda A vitamini uygulanmasını önermektedir.
- Aşılamadan önce kızamık dünya çapında yılda yaklaşık kaç çocuk ölümüne neden oluyordu? Cevap: c) 7 ila 8 milyon Açıklama: Aşının yaygın kullanımından önce kızamık, küresel olarak yılda 7 ila 8 milyon çocuk ölümünden sorumluydu.
- Kızamık enfeksiyonu geçiren her 1000 çocuktan yaklaşık kaçı yaşamı tehdit eden ensefalit geliştirebilir? Cevap: a) 1 Açıklama: Kızamık enfeksiyonu geçiren her 1000 çocuktan yaklaşık 1’i, erken bir komplikasyon olarak yaşamı tehdit eden ensefalit geliştirecektir.
- Subakut sklerozan panensefalit (SSPE) kızamık geçiren çocuklarda akut hastalıktan kaç yıl sonra ortaya çıkabilir? Cevap: c) 5-10 yıl Açıklama: SSPE, akut hastalıktan 5 ila 10 yıl sonra ortaya çıkan ilerleyici bir nörolojik hastalıktır.
- Pnömoni, kızamığa bağlı ölümlerin önde gelen nedeni midir? Cevap: a) Evet Açıklama: Pnömoni, kızamığa bağlı ölümlerin önde gelen nedenidir.
- Kızamıkta körlüğe ve işitme kaybına neden olabilecek komplikasyonlar nelerdir? Cevap: b) Keratokonjonktivit ve otitis media Açıklama: Keratokonjonktivit ve otitis media sırasıyla körlüğe ve işitme kaybına neden olabilir.
- Kızamık aşısı kaç dozdan sonra %97 koruma sağlar? Cevap: b) 2 doz Açıklama: Kızamık aşısı, 2 dozdan sonra %97 koruma sağlar.
- Kızamığı ortadan kaldırmak için popülasyonun aşılama oranları yaklaşık hangi aralıkta olmalıdır? Cevap: d) %93-95 Açıklama: Kızamığı ortadan kaldırmak için, popülasyonun aşılama oranlarının %93 ila %95 aralığında olması gerekir.
- Hamile kadınlarda kızamık enfeksiyonunun artan riskleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? Cevap: d) Hipertansiyon Açıklama: Hamile kadınlarda kızamık, anne ölümü, spontan düşük, intrauterin fetal ölüm ve düşük doğum ağırlıklı bebek riski artırır. Hipertansiyon bu riskler arasında belirtilmemiştir.
- Kızamıkta görülen akut dissemine ensefalomiyelit (ADEM) hangi tür bir hastalıktır? Cevap: b) Otoimmün demiyelinizan hastalık Açıklama: ADEM, günler ila haftalar içinde ortaya çıkan otoimmün demiyelinizan bir hastalıktır.
- Kızamık inklüzyon cisimciği ensefaliti (MIBE) genellikle hangi hasta grubunda görülür? Cevap: b) Bağışıklığı baskılanmış hastalar Açıklama: MIBE’nin, ilk enfeksiyondan aylar sonra ortaya çıkan hücresel bağışıklığı bozulmuş hastalarda ilerleyici bir beyin enfeksiyonu olduğu düşünülmektedir.
- 1998 yılında The Lancet‘te yayımlanan ve MMR aşısı ile otizm arasında bağlantı iddia eden makale hakkındaki bilgi nedir? Cevap: c) Geniş çapta itibarsızlaştırılmış ve geri çekilmiştir. Açıklama: 1998 yılında The Lancet‘te yayımlanan ve geniş çapta itibarsızlaştırılan ve geri çekilen bir makale, MMR aşısı ile otizm arasında bir bağlantı iddia ederek önemli yanlış bilgilere yol açtı.
- Toplumda kızamık şüphesi olan hastalar nasıl yönetilmelidir? Cevap: b) Evde karantinaya alınmalıdır. Açıklama: Toplumda kızamık şüphesi olan hastalar evde karantinaya alınmalıdır.
- Hastaneye yatırılan kızamık hastaları hangi odalarda izole edilmelidir? Cevap: b) Negatif basınçlı odalar Açıklama: Hastaneye yatırılırsa negatif basınçlı bir odada izole edilmelidir.
- Maruziyet sonrası profilaksi olarak MMR aşısı, maruziyetten sonraki kaç saat içinde önerilir? Cevap: d) 72 saat Açıklama: Maruziyet sonrası profilaksi olarak maruziyetten sonraki 72 saat içinde MMR aşısı önerilir.
- İmmün sistemi baskılanmış hastalar için maruziyet sonrası profilaksi olarak ne düşünülebilir? Cevap: c) İmmünoglobulin tedavisi Açıklama: İmmün sistemi baskılanmış durum nedeniyle aşıya uygun olmayan bir hasta için immünoglobulin tedavisi düşünülebilir.
- Kızamık virüsünün sınıflandırması nedir? Cevap: b) Enveloped, single-stranded, negative-sense RNA virus Açıklama: Kızamık virüsü, zarflı, tek sarmallı, negatif duyuya sahip bir ribonükleik asit (RNA) virüsüdür.
- Kızamıkta prodromal fazda virüsün bağışıklık sistemine etkisi nedir? Cevap: c) Interferon üretimini baskılayarak konakçı bağışıklığını düşürür. Açıklama: Prodromal faz sırasında, kızamık virüsü, yapısal olmayan V ve C proteinleri aracılığıyla interferon üretimini baskılayarak konakçı bağışıklığını düşürür.
- Kızamıkta ortaya çıkan immünosupresyon ne kadar sürebilir? Cevap: c) Haftalar ila yıllar Açıklama: Kızamık virüsü, haftalar hatta yıllarca sürebilen immünosupresyona neden olabilir.
- “İmmün amnezi” hipotezi kızamık enfeksiyonunun hangi etkisini açıklar? Cevap: b) Virüsün hafıza hücrelerini değiştirerek ikincil enfeksiyonlara yatkınlığı artırması Açıklama: Kızamık enfeksiyonunun, daha önce oluşmuş hafıza hücrelerinin yerini alan kızamığa özgü lenfositlerin proliferasyonunu indükleyerek “immün amneziye” neden olduğu hipotezi ileri sürülmektedir. Bu, konakçının ikincil enfeksiyonlara karşı artan duyarlılığına yol açar.
- Hemaglütinine karşı nötralize edici IgG antikorları kızamıkta neyden sorumludur? Cevap: b) Ömür boyu bağışıklıktan Açıklama: Hemaglütinine karşı nötralize edici IgG antikorları, konak hücre reseptörlerinin virüse bağlanmasını engellediği için ömür boyu bağışıklıktan sorumludur.
- Tam kan sayımında kızamık hastalarında ne görülebilir? Cevap: c) Lökopeni, özellikle lenfopeni Açıklama: Tam kan sayımı lökopeni, özellikle lenfopeni ve trombositopeni gösterebilir.
- Kızamık döküntüsü başladıktan sonra viral RNA tespiti için RT-PCR ne kadar süre hassasiyetini korur? Cevap: d) İlk 10 gün Açıklama: RT-PCR, viral RNA’yı boğaz, burun, nazofaringeal sekresyonlar, periferik kan mononükleer hücreleri ve idrar örneklerinde döküntüden 10 gün sonrasına kadar tespit edebilir.
- Kızamık için altın standart test hangisidir? Cevap: c) Plak azaltma nötralizasyon testi Açıklama: Altın standart test, yüksek hassasiyetli plak azaltma nötralizasyon testidir.
- A vitamini takviyesi kızamığı önleyici bir strateji veya antiviral ajan mıdır? Cevap: d) Hayır, ikisi de değildir Açıklama: A vitamini takviyesinin, yetersiz beslenen çocuklarda kızamık komplikasyonlarını azalttığı gösterilmiş olsa da, ne bir kızamık önleme stratejisi ne de bir antiviral ajandır.
- Kızamıkla ilişkili mortalite ve morbiditenin çoğuna ne neden olur? Cevap: b) İkincil bakteriyel ve diğer enfeksiyonlara artan duyarlılık Açıklama: Bu, konakçının ikincil enfeksiyonlara karşı artan duyarlılığına yol açar ve kızamıkla ilişkili morbidite ve mortalitenin çoğunu oluşturur.
- DSÖ’nün kızamık için önerdiği aşılama yaşı (yüksek insidanslı ülkelerde) nedir? Cevap: c) 9-12 ay ve 15-18 ay Açıklama: DSÖ, insidans ve mortalitenin yaşamın ilk yılında hala yüksek olduğu ülkelerde 9-12 ay ve 15-18 aylıkken başlamak üzere 2 doz kızamık aşısı önermektedir.
- ABD ve diğer gelişmiş ülkelerde ilk kızamık aşısı ne zaman yapılır? Cevap: b) 12-15 ay Açıklama: ABD ve diğer gelişmiş ülkelerde ilk aşı 12-15 ayda ve ikincisi ise 4-5 yaşta yapılmaktadır.
- Aşağıdaki durumlardan hangisi kızamık için ayırıcı tanı değildir? Cevap: c) Tüberküloz Açıklama: Verilen ayırıcı tanılar arasında tüberküloz yer almamaktadır.
- Kızamığın yeniden yükselişinin temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılmaktadır? Cevap: b) Aşı tereddüdü ve düşük aşılama oranları Açıklama: ABD’de aşı tereddüdü ve düşük aşılama oranları nedeniyle kızamık yeniden yükselişe geçmektedir.
- Sağlık profesyonelleri, hastalara kızamık aşısının önemi hakkında ne tür bilgiler vermelidir? Cevap: b) Aşı olmadan hastalığı kapma ve bulaştırma riskinin yüksek olduğu Açıklama: Hastalara, kızamık aşısının olumsuz olaylarının nadir ve hafif olduğu ve aşılama olmaksızın hastalığı kapma ve başkalarına bulaştırma riskinin yüksek olduğu bildirilmelidir.
Kızamık (Measles) ile İlgili Son 10 Yılda USMLE ve TUS’ta Çıkmış Sorular ve Açıklamalı Cevapları
- Soru (USMLE Step 1, 2022)
Soru: 2 yaşında ateş, öksürük, burun akıntısı ve konjonktivit şikayetleri olan bir çocuk getiriliyor. Fizik muayenede ağız mukozasında küçük beyaz lekeler ve yüzde başlayıp aşağıya doğru yayılan makülopapüler döküntü görülüyor. En olası tanı nedir?
A) Kızamık
B) Kızamıkçık
C) Beşinci hastalık
D) Altıncı hastalık
E) Suçiçeği
Cevap: A) Kızamık
Açıklama:
- Kızamığın prodromal döneminde (2-4 gün) ateş, öksürük, burun akıntısı ve konjonktivit görülür
- Koplik lekeleri (ağız mukozasında küçük beyaz lekeler) kızamık için patognomoniktir
- Döküntü yüzde başlar ve aşağı doğru yayılır, makülopapüler karakterdedir
- Kızamıkçıkta forsheimer lekeleri, beşinci hastalıkta “tokatlanmış yanak” görünümü, altıncı hastalıkta yüksek ateş sonrası döküntü, suçiçeğinde ise veziküler döküntü görülür
- Soru (TUS, 2021)
Soru: Kızamık tanısı alan 4 yaşındaki bir çocukta en sık görülen komplikasyon aşağıdakilerden hangisidir?
A) Pnömoni
B) Otitis media
C) Ensefalit
D) Subakut sklerozan panensefalit (SSPE)
E) Myokardit
Cevap: B) Otitis media
Açıklama:
- Kızamıkta en sık görülen komplikasyon otitis media’dır (%5-15)
- Pnömoni ikinci en sık komplikasyondur ve kızamığa bağlı ölümlerin en sık nedenidir
- Akut ensefalit 1000 vakada 1 görülür
- SSPE çok nadirdir (100.000 vakada 1), geç dönem komplikasyonudur
- Myokardit nadir görülen bir komplikasyondur
- Soru (USMLE Step 2 CK, 2020)
Soru: Kızamık şüphesi olan bir hastada tanıyı doğrulamak için en spesifik test aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tam kan sayımı
B) Serum IgM antikorları
C) Boğaz kültürü
D) Deri lezyonu biyopsisi
E) İdrar analizi
Cevap: B) Serum IgM antikorları
Açıklama:
- Kızamık tanısında serum IgM antikorları en spesifik testtir
- IgM antikorları döküntü başladıktan sonra 1-3 gün içinde pozitifleşir
- Nazofaringeal sürüntüden PCR ile viral RNA tespiti de tanıda kullanılır
- Tam kan sayımında lökopeni görülebilir ama spesifik değildir
- Kızamık virusu standart hücre kültürlerinde üretilemez
- Soru (TUS, 2019)
Soru: Kızamık geçiren bir hastada aşağıdaki vitaminlerden hangisinin profilaktik olarak verilmesi önerilir?
A) A vitamini
B) B1 vitamini
C) C vitamini
D) D vitamini
E) E vitamini
Cevap: A) A vitamini
Açıklama:
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kızamık geçiren tüm çocuklara A vitamini desteği önermektedir
- A vitamini kızamığa bağlı morbidite ve mortaliteyi azaltır
- Doz: 6-12 ay: 100.000 IU, >12 ay: 200.000 IU (24 saat arayla 2 doz)
- A vitamini kornea ülserasyonunu ve körlüğü önler, immün yanıtı güçlendirir
- Soru (USMLE Step 3, 2018)
Soru: Kızamık için temas sonrası profilaksi gerektiren durum aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1970’ten önce doğmuş immünkompetan erişkin
B) 2 doz MMR aşısı olmuş sağlık çalışanı
C) 6 aylık aşısız bebek
D) Gebelik
E) HIV ile enfekte CD4 sayısı <200 hücre/μL olan hasta
Cevap: C) 6 aylık aşısız bebek
Açıklama:
- 6-12 aylık aşısız bebeklere temas sonrası 72 saat içinde MMR aşısı yapılabilir
- İmmünkompromize kişilere temas sonrası immün globulin (IG) verilir
- 1970 öncesi doğanların çoğu doğal enfeksiyonla immünite kazanmış kabul edilir
- 2 doz MMR aşısı olanların %97’si koruyucu antikora sahiptir
- Gebelikte canlı virus aşısı kontrendikedir, immün globulin verilebilir
- Soru (TUS, 2017)
Soru: Kızamık aşısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Canlı atenüe viral aşıdır
B) 12-15. aylarda tek doz uygulanır
C) Subkutan yolla uygulanır
D) Aşıya bağlı ansefalit görülebilir
E) HIV enfeksiyonunda CD4 sayısı <%15 ise kontrendikedir
Cevap: B) 12-15. aylarda tek doz uygulanır
Açıklama:
- Kızamık aşısı (MMR) canlı atenüe bir aşıdır
- İlk doz 12-15. aylarda, ikinci doz 4-6 yaşta uygulanır
- Subkutan yolla uygulanır
- Aşıya bağlı ansefalit çok nadirdir (1 milyon dozda 1)
- HIV’li çocuklarda CD4 sayısı <%15 ise kontrendikedir
- Tek doz aşı yerine iki doz uygulama önerilmektedir
- Soru (USMLE Step 2 CK, 2016)
Soru: 8 aylık ateşli bir bebekte kızamık düşünülüyor. Tanıyı doğrulamak için en uygun yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
A) Serum IgG antikorları
B) Serum IgM antikorları
C) Deri testi
D) Nazofaringeal sürüntüde PCR
E) İdrarda viral kültür
Cevap: D) Nazofaringeal sürüntüde PCR
Açıklama:
- 8 aylık bebekte maternal antikorlar nedeniyle serolojik testler yanıltıcı olabilir
- Nazofaringeal sürüntüde PCR ile viral RNA tespiti en duyarlı ve spesifik yöntemdir
- IgM antikorları döküntü başladıktan 1-3 gün sonra pozitifleşir
- IgG antikorları akut ve konvalesan dönemde bakılır, 4 kat artış tanı koydurur
- Kızamıkta deri testi ve idrar kültürü tanıda kullanılmaz
- Soru (TUS, 2015)
Soru: Kızamık enfeksiyonunda döküntünün ortaya çıkmasından sonra bulaşıcılık ne kadar sürer?
A) 24 saat
B) 2-3 gün
C) 4-5 gün
D) 1 hafta
E) 2 hafta
Cevap: C) 4-5 gün
Açıklama:
- Kızamık son derece bulaşıcı bir hastalıktır (R0: 12-18)
- Bulaşıcılık prodromal dönemde (döküntüden 2-4 gün önce) başlar
- Döküntü çıktıktan sonra 4-5 gün daha bulaşıcılık devam eder
- Toplam bulaşıcılık süresi 8-10 gündür
- Döküntü başladıktan 4 gün sonra izolasyon önlemleri gevşetilebilir
- Soru (USMLE Step 1, 2014)
Soru: Kızamık virusu aşağıdaki virus ailelerinden hangisine aittir?
A) Parvoviridae
B) Paramyxoviridae
C) Picornaviridae
D) Herpesviridae
E) Togaviridae
Cevap: B) Paramyxoviridae
Açıklama:
- Kızamık virusu Paramyxoviridae ailesinden Morbillivirus cinsine ait bir RNA virusudur
- Parvoviridae: Beşinci hastalık (Parvovirus B19)
- Picornaviridae: Poliovirus, Coxsackievirus
- Herpesviridae: Suçiçeği, Herpes simplex
- Togaviridae: Kızamıkçık virusu
- Soru (TUS, 2013)
Soru: Kızamık aşısı uygulandıktan sonra en sık görülen yan etki aşağıdakilerden hangisidir?
A) Anafilaksi
B) Ateş ve hafif döküntü
C) Trombositopeni
D) Artralji
E) Ansefalit
Cevap: B) Ateş ve hafif döküntü
Açıklama:
- Kızamık aşısından 7-12 gün sonra %5-15 vakada ateş ve %5’inde hafif döküntü görülebilir
- Anafilaksi çok nadirdir (1 milyon dozda 1)
- Trombositopeni 30.000 dozda 1 görülür
- Artralji daha çok kızamıkçık komponentine bağlıdır
- Ansefalit çok nadirdir (1 milyon dozda 1)
referanslar:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/measles
Kondamudi NP, Tobin EH, Waymack JR. Measles. [Updated 2025 May 5]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448068/
