Hepatit C tedavisi
Akut Hepatit C tedavi edilirse kronikleşme şansı çok azalır. Ancak akut Hepatit C hastalarının ancak % 20 sinde şikayet olduğundan ve büyük kısmında hiçbir şikayet olmadığından yakalanmaları zordur. Kronik Hepatit C hastalığı ataklar halinde seyreder. Hastalık zaman zaman alevlenir. Kronik Hepatit C hastaları alevlenmeler döneminde tedavi edilirler ise karaciğer yetmezliği, siroz ve karaciğer kanseri gelişimi durdurulabilmektedir. Hepatit C tedavisinde interferon, ribavirin, boceprevir, telaprevir kullanılır. Tedavi başarısız olur ise karaciğer nakli düşünülmelidir.
Akut Hepatit C: Teşhis, Tedavi ve Takip
1. Teşhis Nasıl Konur?
-
HCV RNA (PCR) testi: Kesin tanı için en önemli test. Yeni pozitiflik ise akut HCV düşünülür.
-
Anti-HCV antikor testi: Genellikle enfeksiyondan 4-10 hafta sonra pozitifleşir, tek başına akut enfeksiyonu göstermez. HCV RNA pozitif, Anti HCV negatif ise akut HCV düşün.
-
Karaciğer enzimleri (ALT, AST): Akut enfeksiyonda genellikle yüksektir (5-10 kat artış).
-
Klinik bulgular: Sarılık, halsizlik, karın ağrısı (ancak çoğu vaka asemptomatiktir).
Kesin Akut HCV Tanısı İçin:
✔ Önceki HCV-negatif olup sonradan HCV RNA pozitifleşenler
✔ HCV RNA pozitif + yüksek ALT/AST + akut semptomlar
2. Kimlere Tedavi Başlanır?
-
Tüm akut HCV vakalarına tedavi önerilir (AASLD-IDSA kılavuzu).
-
Beklemeden başlanır: Spontan klirens (kendiliğinden iyileşme) beklenmez.
-
Özellikle öncelikli gruplar:
-
İmmün yetmezliği olanlar (HIV+, organ nakli alıcıları).
-
İleri fibrozis/sirozu olanlar.
-
Yüksek bulaş riski taşıyanlar (enjeksiyon madde kullananlar, HCV’li partneri olanlar).
-
3. Tedavi Protokolleri ve İlaçlar
Akut HCV’de tedavi, kronik HCV ile aynıdır.
Önerilen Tedavi Rejimleri (2023 AASLD-IDSA Kılavuzu)
| HCV Genotip | Tercih Edilen Tedavi | Alternatif Tedavi | Süre |
|---|---|---|---|
| Genotip 1-6 | Glekaprevir/Pibrentasvir (Mavyret®) | Sofosbuvir/Velpatasvir (Epclusa®) | 8 hafta |
| Genotip 1-6 (HIV koenfeksiyonlu) | Mavyret® | Epclusa® | 8 hafta |
Notlar:
-
Mavyret®: Genotip 1-6’da etkili, en sık tercih edilen.
-
Epclusa®: Alternatif olarak kullanılabilir.
-
Süre: Çoğu hasta için 8 hafta yeterli (kronik HCV’de 12 hafta).
4. Takipte Nelere Bakılır?
-
Tedavi sonrası HCV RNA:
-
Terapi bitiminden 12 hafta sonra (SVR12) kontrol edilir.
SVR12: Sürdürülebilir virolojik yanıt, antivirallerin kesilmesinden 12 hafta sonra tespit edilemeyen HCV RNA seviyesi olarak tanımlanır; buna SVR12 denir ve SVR12’nin SVR24 ile yüksek bir korelasyonu vardır. SVR kalıcıdır ve HCV tedavisini gösterir.
-
HCV RNA negatifse: Tedavi başarılı.
-
-
Karaciğer enzimleri (ALT/AST): Normalizasyon beklenir.
-
Yan etkiler: Baş ağrısı, yorgunluk (nadiren ciddi yan etki olur).
-
Reenfeksiyon riski: Özellikle yüksek riskli gruplarda düzenli tarama önerilir.
5. Tedavi Ne Kadar Sürer?
-
Standart süre: 8 hafta (Mavyret veya Epclusa ile).
-
İstisnalar:
-
Siroz varsa: 12 haftaya uzatılabilir.
-
HIV/HCV koenfeksiyonu: 8 hafta yeterli (Mavyret için).
-
6. Spontan Klirens (Kendiliğinden İyileşme) Olursa Ne Yapılır?
-
Akut HCV’li hastaların %25-35’i tedavisiz iyileşebilir.
-
HCV RNA negatifleşirse tedavi gerekmez.
-
Ancak: Takip eden 6 ay içinde RNA tekrar bakılmalı (nüks riski için).
Özet Tablo: Akut HCV Yönetimi
| Aşama | Yapılması Gerekenler |
|---|---|
| Teşhis | HCV RNA (PCR) + Anti-HCV + ALT/AST |
| Tedavi Başlama Kriteri | Tüm akut HCV vakaları |
| 1. Tercih | Glekaprevir/Pibrentasvir (Mavyret®) 8 hafta |
| Takip | SVR12’de HCV RNA kontrolü |
| Başarı Kriteri | HCV RNA negatif + ALT normale dönmesi |
Önemli Not:
-
Enjeksiyon madde kullananlarda tedaviye engel yok, aksine erken başlanmalı.
-
Bağımlılık tedavisi ile eş zamanlı yönetim önerilir.
Kaynak: AASLD-IDSA HCV Guidance (2023).
Kronik Hepatit C: Teşhis, Tedavi ve Takip Rehberi
1. Teşhis Nasıl Konur?
-
Anti-HCV testi: Tarama testi olarak kullanılır.
-
HCV RNA (PCR): Kesin tanı için şarttır. Pozitifse kronik enfeksiyon gösterir.
- Anti HCV pozitif + HCV RNA pozitif ≥ 6 ay ise = kronik HCV denir
-
Genotip tayini: Tedavi rejimini belirlemek için yapılır (1-6 arası genotipler).
-
Fibrozis değerlendirmesi:
-
FibroScan (tercih edilen non-invazif yöntem)
-
APRI/FIB-4 skorları (basit kan testleri)
-
Gerekirse karaciğer biyopsisi (nadiren).
-
2. Kimlere Tedavi Başlanır?
-
Tüm kronik HCV hastalarına tedavi önerilir (AASLD-IDSA 2023 kılavuzu).
-
Özellikle öncelikli gruplar:
-
Fibrozis evresi ≥F2 (orta/ileri fibrozis veya siroz).
-
Ekstrahepatik bulgular (kriyoglobulinemi, glomerülonefrit).
-
HIV/HBV koenfeksiyonu olanlar.
-
Organ nakli adayları veya alıcıları.
-
Gebelik planlayan kadınlar (tedavi sonrası gebe kalınmalı).
-
3. Tedavi Protokolleri ve İlaçlar
Doğrudan etkili antiviral (DAA) ilaçlar kullanılır:
| HCV Genotip | Birinci Tercih | Alternatif Tedavi | Tedavi Süresi |
|---|---|---|---|
| Genot 1-6 | Glekaprevir/Pibrentasvir (Mavyret®) | Sofosbuvir/Velpatasvir (Epclusa®) | 8 hafta (F0-F2) / 12 hafta (F3-F4) |
| Genot 1-6 + Siroz | Mavyret® | Epclusa® + Ribavirin | 12 hafta |
| Genot 3 + Siroz | Sofosbuvir/Velpatasvir + Ribavirin | Mavyret® (12 hafta) | 12 hafta |
Önemli Notlar:
-
Mavyret®: Genot 1-6’da etkili, en yüksek başarı oranı (>%95 SVR12).
-
Epclusa®: Genot 1-6’da etkili, sirozda ribavirin eklenebilir.
-
Ribavirin: Siroz veya tedavi deneyimi olanlarda kullanılır (anemi riski!).
4. Takipte Nelere Bakılır?
-
Tedavi Yanıtı (SVR12):
-
Tedavi bitiminden 12 hafta sonra HCV RNA bakılır. Negatifse tedavi başarılı.
-
-
Karaciğer Fonksiyon Testleri:
-
ALT/AST normale dönmeli.
-
-
Fibrozis Takibi:
-
Sirozlu hastalarda 6 ayda bir HCC ( hepato sellüler karsinom ) taraması (USG veya AFP).
-
-
Yan Etkiler:
-
Hafif baş ağrısı, yorgunluk (DAA lar genelde iyi tolere edilir).
-
-
Reenfeksiyon Riski:
-
Yüksek riskli gruplar (IV ilaç kullanıcıları) düzenli taranmalı.
-
5. Tedavi Ne Kadar Sürer?
-
Fibrozis evresine göre değişir:
-
F0-F2 (hafif fibrozis): 8 hafta (Mavyret®).
-
F3-F4 (ileri fibrozis/siroz): 12 hafta.
-
Genot 3 + siroz: 12 hafta + ribavirin gerekebilir.
-
6. Özel Durumlar
-
HIV Koenfeksiyonu: Aynı rejimler kullanılır (ilaç etkileşimlerine dikkat!).
-
Böbrek Yetmezliği: Mavyret® güvenle kullanılabilir (GFR<30’da doz ayarı gerekmez).
-
Dirençli Vakalar: NS5A inhibitör direnci varsa rejim değiştirilir.
Özet Tablo: Kronik HCV Yönetimi
| Aşama | Yapılması Gerekenler |
|---|---|
| Teşhis | Anti-HCV → HCV RNA → Genotip → Fibrozis evresi |
| Tedavi Endikasyonu | Tüm kronik HCV hastaları |
| 1. Tercih Tedavi | Mavyret® (8-12 hafta) |
| Takip | SVR12’de HCV RNA, fibrozis takibi, HCC taraması (sirozda) |
| Başarı Kriteri | HCV RNA negatif + ALT normalizasyonu |
Kılavuz Önerisi:
✔ Tedaviye engel yok: Yaşlılık, alkol kullanımı, madde bağımlılığı tedaviyi engellemez.
✔ Sirozlu hastalar: HCC taraması ömür boyu sürdürülmeli.
Kaynak: AASLD-IDSA Hepatitis C Guidance (2023).
Hepatit C den nasıl korunurum?
Hepatit C den korunmak için Hepatit C virüsünün nasıl bulaştığı bilinmelidir.
· Enjektör, tıraş bıçağı, iğneli küpe, diş fırçası, tırnak makası gibi kişisel hijyenik eşyalar paylaşılmamalıdır.
· Şüpheli cinsel temastan kaçınılmalı, prezervatif kullanılmalıdır,
· Kirli ve temizliği şüpheli yerlerde cerrahi girişim, endoskopi, diş müdahalesi yapılmamalı,
· Kirli ve temizliği şüpheli yerlerde dövme, vücut deldirme, body piercing, kulak deldirme yaptırılmamalıdır,
· Hepatit C li hastaların çıkartıları ile temas edilmemelidir,
Hepatit C hastalarının dikkat etmesi gereken kurallar nelerdir?
· Hepatit C hastası iseniz hastalık bulaştırmamak için herhangi bir girişim öncesi doktorunuzu, diş hekiminizi ve hemşirenizi uyarınız,
· Karaciğere dokunacak ilaçlardan, bilmediğiniz ilaçlardan uzak durunuz,
· Alkol ve sigara içmeyiniz,
· Hepatit A ve hepatit B aşınızı olunuz,
· Doku, organ ve kan bağışında bulunmayınız,
· İyi geleceği söylenen yapma ilaçlar, bitki ilaçları vb. kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışınız,
Hepatit C nin aşısı yoktur. Hepatit C den korunmanın en etkili yolu bilgi sahibi olmaktır.
