KUDUZ

Kuduz, hasta hayvanların ısırmasıyla bulaşan ve semptomlar ortaya çıktıktan sonra neredeyse %100 ölümcül olan viral bir enfeksiyondur. Tarih boyunca insanlar ve hayvanlar için korkulan bir hastalık olmuştur.

Etiyoloji

Hastalığa neden olan kuduz virüsü (RABV), Rhabdoviridae familyasından, Lyssavirus cinsine ait, zoonotik ve nörotropik, kurşun şeklinde bir RNA virüsüdür. Lyssavirus cinsinde RABV dışında kuduz benzeri hastalıklara neden olan 14 tür daha bulunmaktadır. RABV’nin muhtemelen bir yarasa atasından türediği ve köpekler, yarasalar ve diğer hayvanlarda birden fazla konak geçişiyle evrildiği düşünülmektedir.

Bulaşma Yolları ve Epidemiyoloji

Kuduz virüsü, enfekte hayvanların salyaları yoluyla, genellikle ısırıklarla veya açık deri ya da mukoz membranların enfekte salya ile temasıyla bulaşır. Nadir durumlarda organ nakli veya mağaralarda veya laboratuvarlarda aerosolizasyon yoluyla da bulaşma meydana gelebilir. Isırık maruziyetleri, ısırık dışı maruziyetlere göre çok daha yüksek kuduz bulaşma riski taşır.

Dünya genelinde kuduz vakalarının %99’undan fazlasında ana rezervuar ve bulaşma kaynağı köpeklerdir, özellikle aşısız evcil köpekler. Ancak, Amerika Birleşik Devletleri gibi bazı bölgelerde vahşi hayvanlar (yarasalar, rakunlar, kokarcalar, tilkiler) insan vakalarının %90’ından fazlasını oluşturur. Küçük kemirgenler (sıçanlar, fareler, tavşanlar) genellikle dünya genelinde kuduz rezervuarı değildir ve bunlardan insanlara bulaşma ABD’de hiç belgelenmemiştir.

Kuduz dünya genelinde yaygın olmasına rağmen, gelişmiş ülkelerde nadir görülürken, Asya ve Afrika gibi kaynakları kısıtlı bölgelerde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmekte ve her yıl on binlerce ölüme neden olmaktadır.

Patofizyoloji

Virüs bulaştıktan sonra, RABV lokal olarak çoğalır ve periferik bir sinir hücresine girer. Buradan sinirler aracılığıyla merkezi sinir sistemine (MSS) doğru ilerler. Virüs MSS’ye ulaştığında logaritmik olarak çoğalır ve beyni enfekte ederek ciddi semptomlara ve ölüme yol açar. Virüsün MSS’den sonra tükürük bezleri gibi çeşitli dokulara anterograd aksonal transport ile yayılması, klasik klinik bulgulardan biri olan salivasyona (köpürme) yol açar. Isırık bölgesindeki ağrı veya parestezi, virüsün dorsal kök gangliyonlarına ulaşmasıyla ortaya çıkan erken bir semptomdur. Baş ve boyun gibi beyine yakın bölgelerdeki ısırıklar, daha kısa bir kuluçka süresine neden olabilir.

Kuluçka Süresi ve Belirtiler

Hastalığın ortaya çıkışı, ısırılmadan itibaren 3 ila 12 hafta arasında değişebilir. Bu süre, yaranın beyne olan uzaklığı, sinir ucu yoğunluğu, yara derinliği ve hayvan türü gibi faktörlerle ilişkilidir. Beyne yakın ısırılmalarda kuluçka süresi daha kısa olma eğilimindedir.

Kuduzun başlangıcı, ateşli viral bir hastalığa benzer genel semptomlarla (prodromal faz) başlar: ateş, halsizlik, kas ağrıları, mide-bağırsak semptomları ve baş ağrısı. Bu dönemden sonra nörolojik evre başlar. Hastaların yaklaşık %80’inde ansefalitik veya “furious” kuduz gelişir. Bu formda, sudankorkma (hidrofobi), yutarken boğazda şiddetli spazm ve boğulma hissi, boğulma hissi, epilepsi nöbetleri, huzursuzluk, halüsinasyonlar, kas spazmları, seğirmeler ve ruh halinde değişimler gibi belirgin semptomlar görülür. Kalan %20’sinde ise “paralitik” (dumb rabies sessiz) kuduz gelişir. Bu formda, ısırılan uzuvda başlayan ve ilerleyici bir felç gözlenir; hidrofobi ve aşırı sinirlilik görülmez. Semptomlar başladıktan sonra hastalık genellikle 1 hafta10 gün içinde koma evresine ilerler ve hasta genellikle solunum yetmezliğinden hayatını kaybeder.

Tanı

Kuduzun tanısı, semptomlar başladıktan sonra zordur. Klinik belirtiler başladığında hasta canlı iken, alınan deri parçasında (özellikle ense bölgesinden), sinirlerde, göz merceğinde veya beyin omurilik sıvısında (BOS) kuduz virüsü aranabilir. İmmünfloresan ve PCR yöntemleri virüsü tespit etmek için kullanılabilir. Tükürükte virüs kültürü, hastalığın başlangıcından 2 hafta sonra düşük düzeyde pozitif çıkabilir. Antemortem (ölüm öncesi) kesin tanı için CDC 4 örneği zorunlu kılmıştır: BOS, salya, serum ve ense bölgesinden alınan deri biyopsileri. Postmortem (ölüm sonrası) incelemelerde ise, beyin dokusunda, özellikle serebral korteks, hipokampus ve Ammon boynuzu biyopsisinde Negri cisimciklerinin görülmesi kuduz tanısı koydurur. Ancak, Negri cisimcikleri kuduz ölümlerinin sadece %70’inde görülür. Virüs tespiti için altın standart, beyin sapı örneklerinde DFA (Direct Fluorescent Antibody) veya RT-PCR ile virüs tespiti yöntemidir.

Tedavi ve Korunma

Kuduz semptomları başladıktan sonra hastalığı durdurabilecek veya hastanın hayatını kurtarabilecek etkili bir tedavi bulunmamaktadır. Tedavi genellikle semptomatik ve destekleyicidir, hastanın ağrı ve acısını en aza indirmeye odaklanır.

Kuduzdan korunma mümkündür ve temel olarak maruziyet sonrası profilaksi (PEP) ve maruziyet öncesi profilaksi (PrEP) stratejilerine dayanır.

1. Maruziyet Sonrası Profilaksi (PEP):

◦ Yara Temizliği: Hayvan ısırıklarında ilk yapılması gereken, yara bölgesinin hemen bol sabunlu ılık su ile en az 15 dakika boyunca yıkanması ve yabancı maddelerden temizlenmesidir. Mümkünse virüsidal bir ajan (povidon-iyot gibi) ile irrigasyon yapılmalıdır. Isırık yaraları genellikle enfeksiyon riski yüksek olduğundan dikilmez, açık bırakılır.

◦ Aşı (Kuduz Aşısı): En ufak bir kuduz riski varlığında hasta derhal aşı programına alınmalıdır. Daha önce aşılanmamış hastalar için CDC, maruziyet sonrası 0, 3, 7 ve 14. günlerde olmak üzere 4 doz aşı önermektedir; immün yetmezliği olanlara 28. günde beşinci bir doz önerilir. Daha önce aşılanmış hastalar için ise 0 ve 3. günlerde olmak üzere 2 doz aşı yeterlidir. Aşılar genellikle deltoid kasına intramüsküler (IM) olarak uygulanır; gluteal bölgeye uygulanmamalıdır.

◦ İmmünglobulin (HRIG): Daha önce aşılanmamış hastalarda, kuduz immünglobülini (HRIG) yara çevresine ve içine mümkün olduğunca enjekte edilerek pasif bağışıklık sağlanır. Doz 20 IU/kg’dir ve aşı başlangıcından sonraki 7 güne kadar uygulanabilir; bu süreden sonra faydası olmaz. Aşısı olan hastalara immünglobulin verilmez, çünkü antikor yanıtını etkileyebilir.

◦ Önemli Not: Aşı ve immünglobulin asla aynı enjektörde veya aynı enjeksiyon bölgesine uygulanmamalıdır.

2. Maruziyet Öncesi Profilaksi (PrEP):

◦ Veterinerler, mağaracılar, madenciler, laborantlar, arkeologlar ve endemik bölgelere sık seyahat edenler gibi yüksek riskli meslek gruplarındaki kişiler için kuduz aşısı önerilir. CDC, PrEP için 0, 7 ve 21 veya 28. günlerde 3 IM enjeksiyon önermektedir.

◦ Evcil hayvanların zamanında ve uygun şekilde aşılanması da kuduzdan korunmanın kritik bir adımıdır.

◦ Tanımadığınız hayvanlarla temastan kaçınmak önemlidir.

Prognoz

Semptomlar başladıktan sonra kuduz hastalığı neredeyse her zaman ölümcüldür. Ancak, maruziyet sonrası profilaksi (PEP) hastalığı önlemede neredeyse %100 etkilidir. Tedavi başarısızlığı genellikle maruziyet sonrası geç uygulama, immünglobulin veya aşı uygulamasında hatalar veya düşük kaliteli aşıların kullanılması nedeniyle meydana gelir. Virüs MSS’ye girdikten sonra PEP etkili değildir.

Küresel Hedefler:

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Birleşmiş Milletler Kuduz Karşıtı Koalisyonu, 2030 yılına kadar köpek aracılı insan kuduz ölümlerini sıfıra indirme hedefiyle “Sıfır 30’a” stratejik planını yürütmektedir. Bu hedefe ulaşmak için geniş çaplı hayvan aşılama programları, halkın bilinçlendirilmesi ve “Tek Sağlık” yaklaşımı benimsenmelidir.

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI

Kuduz Riskli Temas Sonrası Klinik Uygulama Protokolü

1. Protokolün Amaç, Kapsam ve Stratejik Çerçevesi

Kuduz, klinik semptomlar geliştikten sonra %100 fatal (ölümcül) seyreden, ancak riskli temas sonrası doğru protokol uygulandığında %100 önlenebilir olan tek enfeksiyon hastalığıdır. Bu protokol, acil servis operasyonlarında görevli her sağlık personelinin “hata payı sıfır” prensibiyle hareket etmesini sağlamak üzere T.C. Sağlık Bakanlığı Kuduz Profilaksi Rehberi (2019) esas alınarak yapılandırılmıştır.

Virüs, kuluçka dönemi normalde 1-2 ay sürer ancak aylarca sürdüğüne dair kanıtlar da vardır. Virüsün kuluçka dönemi kas hücreleri içinde olur burada çoğalan virüs kuluçka dönemji sonrası asetilkolin reseptörleri aracılığı ile sinir hücrelerine girer. inokülasyon sonrası periferik sinirler aracılığıyla günde ortalama 12-24 mm hızla santral sinir sistemine ilerler. Bu ilerleyişin hızı; yaranın beyne yakınlığı, sinir ucu yoğunluğu ve virüs yüküyle doğrudan ilişkilidir. Virüsün sinir hücrelerine girmesi ile kuluçka dönemi biter ve prodromal dönem başlar bu dönemde yani virüs sinir hücresine girdikten sonr hastalık durdurulamaz.  Profilaksinin temel amacı, virüs bu “ölümcül yarışta” sinir uçlarına kalıcı olarak yerleşmeden önce nötralizan antikor yanıtını (aktif/pasif) oluşturmaktır.

Neden Hata Payı Sıfır Olmalı?

Kuduz virüsü periferik sinir uçlarına ulaştıktan sonra sistemik aşılamanın veya immünglobulinin virüsü durdurma kapasitesi tıbben sona erer. Bu noktadan sonra süreç geri dönülemezdir. Dolayısıyla, acil servis müdahalesi sadece bir tedavi süreci değil, virüsün sinir sistemine ulaşmasını engellemeye yönelik zamana karşı yarışan stratejik bir savunma hattıdır.

Tedavi başarısının mutlak şartı, temasın tipine göre hatasız risk sınıflandırması yapmaktır.

2. Risk Analizi ve Temas Kategorizasyonu

Doğru kategorizasyon, kısıtlı sağlık kaynaklarının (özellikle RIG stoklarının) doğru yönetilmesi ve hastanın gereksiz Aşı Sonrası İstenmeyen Etki (ASİE) riskinden korunması açısından hayatidir.

Temas Kategorileri ve Klinik Algoritma

Kategori	Temas Tipi ve Detaylar	Önerilen Yaklaşım
Kategori I	Hayvana dokunma, besleme, sağlam derinin yalanması.	Herhangi bir işlem gerekmez.
Kategori II	Çıplak derinin hafifçe sıyrılması (deri altına geçmeyen), kanamasız küçük tırmalamalar.	Yara bakımı + Tetanoz risk değerlendirmesi. Sahipsiz hayvanlarda veya hayvan gözlemlenemiyorsa derhal aşılama.
Kategori III	Deriyi zedeleyen tek/çoklu ısırma ve tırmalamalar, mukozaların salya ile teması. Özel Not: Kafa, boyun ve parmak uçları gibi sinir ucu yoğun bölgelerdeki her türlü temas (Kategori II gibi görünse dahi) bu sınıfa girer.	Yara bakımı + Tetanoz + Derhal Aşılama + İmmünglobulin (RIG).
Kategori IV	Kuduz riski taşıyan yabani hayvan türleri ile her türlü temas (ısırma, tırmalama, mukoza teması).	Yara bakımı + Tetanoz + Derhal Aşılama + Derhal İmmünglobulin (RIG).

Profilaksi Gerektirmeyen Durumlar

Aşağıdaki durumlarda kuduz profilaksisi uygulanmaz. Gereksiz profilaksi, ulusal serum stoklarını eritmekte ve hastayı anafilaksi riskine açık bırakmaktadır:

• Belirli Kemirgenler: Fare, sıçan, sincap, hamster, tavşan ve yabani tavşan ısırıkları (Dünya ve Türkiye verilerinde geçiş yoktur).
• Soğukkanlılar: Yılan, kertenkele, kaplumba ısırıkları.
• Kümes Hayvanları: Tavuk, horoz vb. ısırıkları.
• Gıda: Pişmiş et tüketimi, pastörize/kaynatılmış süt içilmesi.
• Evcil Hayvan Gözlemi: Isıran kedi veya köpeğin 10 günden daha uzun süredir sağlıklı olduğunun belgelenmesi.
• Özel Kedi Teması: Provokasyonla olan, kanamasız, yüzeysel kedi tırmalamaları.

Daha Önce Aşılanmış Olanlarda Profilaksi

• Tam Doz Aşılanmış Sağlıklı Kişiler: Geçen süreye bakılmaksızın (belge ile kanıtlıysa), sadece 0. ve 3. günlerde toplam 2 doz aşı yapılır. İmmünglobulin (RIG) KESİNLİKLE YAPILMAZ.
• İstisna: Bağışıklığı baskılanmış kişilerde önceki aşıya ve süreye bakılmaksızın tam şema uygulanır.

3. Birincil Müdahale: Yara Bakım ve Dezenfeksiyon Standartları

Yara bakımı, profilaksinin en güçlü basamağıdır. Mekanik temizlik yapılmadan başlanan sistemik tedavi, yüksek virüs yükü karşısında başarısız olabilir.

Adım Adım Müdahale Rehberi

1. Basınçlı Yıkama: Yara yeri derhal bol akarsu ve sabunla (hortum ucunu sıkarak veya enjektör yardımıyla jet akım sağlayarak) en az 15 dakika yıkanmalıdır.
2. Antiseptik: Yıkama sonrası bölgeye %70 alkol veya povidon iyot gibi antiseptikler uygulanmalıdır. Sabun ve suyun virüsü inaktive edici gücü, tek başına antiseptikten üstündür.
3. Zamanlama: Temas üzerinden günler geçmiş olsa dahi, virüs inokülasyon bölgesinde uzun süre kalabileceği için yıkama işlemi ihmal edilmemelidir.

Dikiş ve Cerrahi Girişim Kuralları

• Temel Kural: Yaraya mümkün olduğunca dikiş atılmamalıdır.
• Zorunlu Haller: Kozmetik veya fonksiyonel zorunluluk varsa, dikiş işlemi KESİNLİKLE yara içine ve çevresine İmmünglobulin (RIG) uygulamasından en az 2 saat sonra yapılmalıdır. Bu bekleme süresi, RIG’in virüsü dokuda ki virüsü nötralize etmesi için zorunludur.

4. Sistemik Profilaksi I: Kuduz Aşı Uygulama Protokolü

Aşı Şemaları

1. 4 Dozluk Standart Şema: 0, 3, 7. günler ve 14-28. günler arası birer doz.
2. 2-1-1 Şeması: 0. gün 2 doz, 7. gün 1 doz, 21. gün 1 doz.

TEKNİK : 2-1-1 şemasında 0. günde uygulanan 2 doz, farklı ekstremitelere (sağ ve sol deltoid) uygulanmalıdır.

Uygulama Teknikleri ve Kritik Uyarılar

• Anatomi: Erişkinlerde Deltoid bölge, 2 yaş altı çocuklarda uyluğun anterolateral bölgesi (Vastus Lateralis) kullanılmalıdır.
• KRİTİK YASAK: Aşı KESİNLİKLE gluteal (kalça) bölgeye yapılmamalıdır. Yağ dokusu emilimi yavaşlatarak antikor yanıtını yetersiz bırakır.
• Doz Atlanması: Şemaya ara veren hastalarda sıfırdan başlanmaz, kalınan yerden devam edilir.

5. Sistemik Profilaksi II: İmmünglobulin (RIG) Uygulama Standartları

RIG, aşının oluşturacağı aktif antikorlar devreye girene kadar (ilk 7-14 gün) “pasif bağışıklık köprüsü” kurar.

Dozaj ve Uygulama Altın Kuralları

• HRIG (İnsan Kaynaklı): 20 IU/kg.
• ERIG (At Kaynaklı): 40 IU/kg.
• Uygulama: Dozun tamamı yara içine ve çevresine uygulanmalıdır.
• Kısıtlı Alanlar: Parmak ucu gibi dar bölgelerde Kompartman Sendromu riskine karşı dikkatli olunmalı, fazla hacim sistemik (IM) yapılmalıdır.
• Sulandırma: Doz tüm yarayı ıslatmaya yetmiyorsa, steril %0.9 NaCl (Serum Fizyolojik) ile sulandırılarak hacim artırılmalıdır.

KLİNİK: RIG dozu asla hesaplanandan fazla yapılmamalıdır; doz artımı vücudun kendi aktif antikor yanıtını baskılar. İlk aşı dozundan 7 gün sonra RIG yapılmasının klinik değeri yoktur.

Güvenlik Önlemi

Her türlü RIG uygulamasında Adrenalin (Epinefrin) 1/1000 ampul hazır bulundurulmalıdır. (Erişkin: max 0.5 mg, Çocuk: 0.01 mg/kg IM).

6. Tamamlayıcı Tedaviler: Antibiyotik ve Tetanoz Profilaksisi

Tetanoz Karar Mekanizması

Bağışıklama Durumu	Kategori II	Kategori III/IV
Bilinmiyor / <3 Doz	Td (Evet) / TIG (Hayır)	Td (Evet) / TIG (Evet)
≥ 3 Doz (Son doz >5-10 yıl)	Td (Evet – >10 yıl ise)	Td (Evet – >5 yıl ise)

Antibiyotik Seçim Matrisi (3-5 Günlük Tedavi)

• Erişkin (Birinci Seçenek): Amoksisilin-klavulanat (875/125 mg 2×1).
• Çocuk (Birinci Seçenek): Amoksisilin-klavulanat (45-100 mg/kg/gün).
• Penisilin Alerjisi (Erişkin): Klindamisin (300 mg 4×1) + TMP/SMX Forte (2×2) veya Doksisiklin (100 mg 2×1) + Metronidazol (500 mg 3×1).
• Penisilin Alerjisi (Çocuk): Klaritromisin (15 mg/kg/gün) veya Azitromisin (10 mg/kg/gün).

7. İzlem, Kayıt ve Takip

Hayvan Gözlemi ve Strateji

• 10 Gün Kuralı: Sadece kedi ve köpekler için geçerlidir. Hayvan 10. gün sonunda sağlıklı ise profilaksi sonlandırılır. Gözleme başlandı diye aşı geciktirlmemelidir. Hayvan 10. Günde sağ ise kalan aşıları yapmazısn.
• Kaçan/Ölen Hayvan: Hayvan kaçarsa veya 10 gün içinde ölürse, 4 dozluk şema veya 2-1-1 şeması mutlaka tamamlanmalıdır.

Bildirim ve Laboratuvar

• Tüm temaslar kayıt altına alınmalı ve İl Sağlık Müdürlüğü’ne bildirilmelidir.
• Şüpheli vakalarda numune (Salya, BOS, biyopsi) gönderilirken “EK-1 Kuduz Laboratuvar Örnek Gönderme Formu” doldurulması zorunludur.

KRİTİK KLİNİK FAIL-SAFE (ASLA UNUTMA!)

1. ASLA kalçadan (gluteal) kuduz aşısı yapma.
2. ASLA daha önce aşılanmış kişiye RIG uygulama.
3. ASLA RIG yapmadan önce yarayı dikme (Zorunluysa RIG sonrası 2 saat bekle).
4. ASLA RIG ve aşıyı aynı enjektöre çekme ve aynı anatomik bölgeye yapma.
5. DAİMA adrenalin hazırla; anafilaksi riskini yönet.

Bu protokolün eksiksiz uygulanması, önlenebilir bir ölümü engellemek için sağlık personelinin hem tıbbi hem de hukuki görevidir.

Kuduz Hakkında Çoktan Seçmeli Test Soruları MCQs

1. Kuduz, hangi viral aileye ait bir virüs tarafından kaynaklanır?
a) Flaviviridae b) Herpesviridae c) Rhabdoviridae d) Retroviridae e) Picornaviridae

2. Kuduz virüsünün insanlara en sık bulaşma yolu aşağıdakilerden hangisidir?
a) Hava yoluyla (aerosol) b) Enfekte hayvanların salyasıyla temas eden açık yaralar veya mukoz membranlar c) Kontamine su içme d) Pişmemiş et tüketimi e) Cinsel temas

3. Dünya genelinde insan kuduz vakalarının %99’undan fazlasında birincil rezervuar ve bulaşma kaynağı hangi hayvandır?
a) Yarasa b) Tilki c) Rakun d) Köpek e) Kedi

4. Aşağıdakilerden hangisi kuduzun kuluçka süresi üzerinde etkili olan faktörlerden biri değildir?
a) Yaranın beyne olan uzaklığı b) Yara derinliği c) Isırılan hayvanın türü d) Hastanın genel beslenme durumu e) Sinir ucu yoğunluğu

5. Kuduzun prodromal evresinde görülen semptomlar arasında aşağıdakilerden hangisi genellikle bulunmaz?
a) Ateş b) Baş ağrısı c) Halsizlik d) Hidrofobi e) Mide-bağırsak semptomları

6. Kuduzun nörolojik evresinde “furious (ansefalitik)” formda görülen en belirgin semptomlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
a) Isırık yerinde ağrı b) İlerleyici felç c) Hidrofobi (sudankorkma) d) Bulantı kusma e) Hissizlik

7. Hayvan ısırığına maruz kalındığında ilk yapılması gereken acil müdahale aşağıdakilerden hangisidir?
a) En kısa sürede yarayı kapatıp dikmek b) Yara bölgesini bol sabunlu su ile yıkamak c) Hemen antibiyotik tedavisine başlamak d) Tetanoz aşısı olmak e) Hayvanın yakalanmasını beklemek

8. Şüpheli bir hayvan (kedi veya köpek) karantinaya alındığında kuduz olup olmadığını anlamak için kaç gün gözlem altında tutulması önerilir?
a) 1 gün b) 3 gün c) 5 gün (köpekler) / 3 gün (kediler) d) 10 gün e) 28 gün

9. Kuduz tanısında postmortem (ölüm sonrası) incelemede beyin dokusunda patognomonik (hastalığa özgü) olarak kabul edilen sitoplazmik inklüzyon cisimcikleri nedir?
a) Russell cisimcikleri b) Cowdry cisimcikleri c) Negri cisimcikleri d) Guarnieri cisimcikleri e) Lewy cisimcikleri

10. Kuduz virüsü ile enfekte bir hastanın beyin omurilik sıvısında (BOS) hastalığın ilk haftasında aşağıdaki bulgulardan hangisi en sık görülür?
a) Yüksek şeker düzeyi b) Yüksek protein düzeyi c) Monositoz d) Nötrofili e) Virüs kültürü pozitifliği

11. Kuduz virüsü DNA’sının tükürükten PCR yöntemiyle tespiti için belirtilen duyarlılık (sensitivite) oranı nedir?
a) %25 b) %50 c) %67 d) %100 e) %80

12. Kuduz şikayetleri başladıktan sonra hastalığı durdurabilecek veya hastanın hayatını kurtarabilecek etkili bir tedavi var mıdır?
a) Evet, antiviral ilaçlarla mümkündür. b) Evet, uygun aşı ve immünglobulin tedavisiyle mümkündür. c) Genellikle yoktur, tedavi palyatiftir. d) Sadece çocuklarda mümkündür. e) Sadece erken teşhisle mümkündür.

13. Kuduz maruziyet sonrası profilaksi (PEP) kaç doz kuduz aşısından oluşur (daha önce aşılanmamış bir hasta için standart CDC önerisi)?
a) Tek doz b) 2 doz c) 3 doz d) 4 doz e) 5 doz

14. Kuduz immünglobülini (HRIG), daha önce aşılanmamış bir hastaya ne zaman uygulanmalıdır?
a) Sadece klinik semptomlar başladıktan sonra b) Aşı uygulamasından 14 gün sonra c) Mümkün olan en kısa sürede, aşı ile birlikte veya aşı başlangıcından sonraki 7 güne kadar d) Sadece Category I yaralanmalarda e) Her zaman sadece kas içine

15. Aşağıdaki meslek gruplarından hangisi için kuduz aşısı (PrEP) önerilmez?
a) Veterinerler b) Mağaracılar c) Madenciler d) Ofis çalışanları e) Laborantlar

16. Kuduz aşısı intramüsküler (IM) olarak uygulandığında, hangi bölgeye enjeksiyon yapılması önerilmez?
a) Deltoid kas b) Anterolateral uyluk (çocuklarda) c) Supraskapular bölge (ID aşılar için) d) Gluteal (kalça) bölge e) Kol

17. Aşağıdakilerden hangisi kuduzdan korunmanın en önemli adımlarından biri değildir?
a) Tanımadığınız hayvanlarla temastan kaçınmak b) Evcil hayvanların düzenli olarak aşılanması c) Kuduz riskli her temasta sağlık kuruluşuna başvurmak d) 5 doz kuduz aşısı olduktan sonra ömür boyu korunulduğunu varsaymak e) Riskli meslek gruplarında çalışanların aşılanması

18. Kuduz maruziyet sonrası profilaksisi (PEP) için aşı ve immünglobulin uygulamasında dikkat edilmesi gereken hatalardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
a) Aşının deltoid bölgesine uygulanması b) HRIG’in yara içine enjekte edilmesi c) Aşının ve HRIG’in aynı enjektörde veya aynı bölgeye uygulanması d) Önerilen aşı takvimine uyulması e) HRIG’in endike olduğu durumlarda verilmesi

19. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) “Sıfır 30’a” global stratejik planının temel amacı nedir?
a) Kuduz aşısının üretimini durdurmak b) İnsanlarda kuduz semptomlarını azaltmak c) 2030 yılına kadar köpek aracılı insan kuduz ölümlerini ortadan kaldırmak d) Sadece gelişmiş ülkelerde kuduzu kontrol altına almak e) Kuduzlu hayvanların sayısını artırmak

20. Kuduz virüsü hangi familyaya ve hangi cinse aittir?
a) Filoviridae, Ebolavirus b) Rhabdoviridae, Lyssavirus c) Togaviridae, Rubivirus d) Bunyaviridae, Hantavirus e) Paramyxoviridae, Morbillivirus

21. Amerika Birleşik Devletleri’nde insan kuduz vakalarının %90’ından fazlasının bulaşmasından sorumlu olan hayvan grubu hangisidir?
a) Evcil köpekler b) Evcil kediler c) Çiftlik hayvanları (sığır, at) d) Vahşi hayvanlar (yarasalar, rakunlar, kokarcalar, tilkiler) e) Küçük kemirgenler (sıçanlar, fareler)

22. Kuduz enfeksiyonunda virüsün sinir hücrelerine girişinde anahtar rol oynayan reseptör aşağıdakilerden hangisidir?
a) Adrenerjik reseptör b) Serotonin reseptörü c) Nikotinik asetilkolin reseptörü d) Dopamin reseptörü e) GABA reseptörü

23. Kuduz semptomları başladıktan sonra hastalar genellikle ne kadar süre sonra hayatlarını kaybederler?
a) Birkaç gün içinde b) Yaklaşık 1 hafta sonra c) 1 ay sonra d) 6 ay sonra e) 1 yıl sonra

24. Aşağıdaki durumlardan hangisinde hastada kuduz semptomları başlasa bile hayatta kalma olasılığı daha yüksek olabilir (nadir durumlar için)?
a) İleri yaş b) Başlangıçta tam veya kısmi aşılanma öyküsü c) Ciddi komorbiditelerin varlığı d) Fulminan ansefalopati ile erken klinik tablo e) Beyin omurilik sıvısında RABV antijen veya RNA tespiti

25. Kuduz teşhisi için hızlı sonuç veren ve şikayetlerin başlangıcından itibaren iki gün içinde cevap alınabilecek bir yöntem olarak tükürük, beyin omurilik sıvısı ve idrarda virüs aramak için kullanılan teknik hangisidir?
a) ELISA b) Western Blot c) NASBA (The Nucleic Acid Based Amplification) d) İmmünfloresan e) Virüs kültürü

26. Dünya genelinde insan kuduz ölümlerinin coğrafi dağılımına bakıldığında, ölümlerin çoğunluğu hangi kıtalarda meydana gelmektedir?
a) Avrupa ve Kuzey Amerika b) Avustralya ve Güney Amerika c) Asya ve Afrika d) Avrupa ve Asya e) Kuzey Amerika ve Avustralya

27. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), immün yetmezliği olan ve daha önce aşılanmış hastalar için kuduz maruziyet sonrası profilaksisi (PEP) olarak ne önermektedir?
a) Sadece aşı b) Sadece immünglobulin c) Hem aşı hem de immünglobulin d) Herhangi bir tedaviye gerek yoktur e) Sadece yara temizliği

28. Kuduz virüsü için “Tek Sağlık (One Health)” yaklaşımı ne anlama gelir?
a) Sadece insan sağlığına odaklanma b) Sadece veterinerlik disiplinine odaklanma c) Çevresel, veterinerlik ve tıbbi disiplinler arasında işbirliği yaparak kuduzla mücadele d) Sadece aşılama programlarına odaklanma e) Hastalığın yayılmasını engellemek için karantina uygulamaları

29. Kuduzda görülen “paralitik (dumb – sessiz)” formun başlıca özelliği nedir?
a) Şiddetli boğaz spazmları ve hidrofobi b) Aşırı huzursuzluk ve halüsinasyonlar c) İlerleyici felç ve genellikle hidrofobi yokluğu d) Epilepsi nöbetleri ve kas spazmları e) Yüksek ateş ve baş ağrısı

30. Kuduz maruziyetine maruz kalan aşısız bir hastaya HRIg uygulamasının amacı nedir?
a) Uzun süreli aktif bağışıklık sağlamak b) Virüse karşı pasif immünite sağlamak c) Virüs replikasyonunu doğrudan engellemek d) Antiviral etki göstermek e) Hastanın kendi antikor üretimini hızlandırmak
——————————————————————————–
Cevap Anahtarı ve Detaylı Açıklamalar
1. Cevap: c) Rhabdoviridae
◦ Açıklama: Kuduz virüsü (RABV), Rhabdoviridae familyasına, Lyssavirus cinsine ait bir virüstür. Diğer seçenekler farklı virüs ailelerini temsil eder.
2. Cevap: b) Enfekte hayvanların salyasıyla temas eden açık yaralar veya mukoz membranlar
◦ Açıklama: Kaynaklara göre kuduz virüsü, hasta hayvanların salyaları yoluyla, genellikle ısırıklarla veya açık deri ya da mukoz membranların enfekte salya ile temasıyla bulaşır. Hava yoluyla bulaşma çok nadirdir ve spesifik ortamlar gerektirir (mağaralar, laboratuvarlar).
3. Cevap: d) Köpek
◦ Açıklama: Dünya genelinde insan kuduz vakalarının %99’undan fazlasında köpekler, birincil rezervuar ve bulaşma kaynağıdır.
4. Cevap: d) Hastanın genel beslenme durumu
◦ Açıklama: Kuluçka süresini etkileyen faktörler arasında yaranın beyne olan uzaklığı, yara derinliği, inokulum (bulaşan virüs miktarı), memeli türü ve konağın immün yetmezliği yer alır. Hastanın genel beslenme durumu doğrudan belirtilmemiştir.
5. Cevap: d) Hidrofobi
◦ Açıklama: Kuduzun ilk aşaması olan prodromal evrede ateş, halsizlik, kas ağrıları, mide-bağırsak semptomları ve baş ağrısı gibi spesifik olmayan viral semptomlar görülür. Hidrofobi (sudankorkma), hastalığın nörolojik evresinde, “furious” formda görülen belirgin bir semptomdur.
6. Cevap: c) Hidrofobi (sudankorkma)
◦ Açıklama: Hastaların yaklaşık %80’inde ansefalitik veya “furious” kuduz gelişir ve bu formda su görüntüsü, sesi veya düşüncesi ile tetiklenen şiddetli faringeal kas spazmları sonucu hidrofobi görülür.
7. Cevap: b) Yara bölgesini bol sabunlu su ile yıkamak
◦ Açıklama: Hayvan ısırıklarında ilk yapılması gereken, yara bölgesinin hemen bol sabunlu ılık su ile en az 15 dakika boyunca yıkanması ve yabancı maddelerden temizlenmesidir. Bu, kuduz riskini %30 oranında azaltabilir.
8. Cevap: c) 5 gün (köpekler) / 3 gün (kediler)
◦ Açıklama: Kaynakta belirtildiği üzere, karantinaya alınan hayvanlar yakından izlenmelidir; kediler genellikle 3, köpekler ise 5 gün içinde kuduz nedeniyle ölürler. Şüpheli hayvan bu süre içinde ölmezse kuduz bulaşma şüphesi azalır. Bir başka kaynakta ise kedi, köpek ve gelincikler için 10 günlük gözlem süresi belirtilmiştir, çünkü bu türler için kuluçka süresi iyi bilinmektedir. Ancak en spesifik ve kısa süre veren kaynak önceliklidir bu durumda.
9. Cevap: c) Negri cisimcikleri
◦ Açıklama: Ölüm sonrası incelemelerde beyin dokusunda (özellikle serebral korteks, hipokampus, Ammon boynuzu biyopsisinde) sitoplazmik inklüzyon cisimciklerinin (Negri cisimcikleri) görülmesi kuduz tanısı koydurur.
10. Cevap: c) Monositoz
◦ Açıklama: Hastaların %80’inde hastalığın ilk haftasında beyin omurilik sıvısında monositoz görülürken, şeker ve protein düzeyleri genellikle normaldir.
11. Cevap: d) %100
◦ Açıklama: Kuduz virüs DNA’sının PCR yöntemiyle tükürükten tayini yönteminin %100 sensitif olduğu belirtilmiştir.
12. Cevap: c) Genellikle yoktur, tedavi palyatiftir.
◦ Açıklama: Her ne kadar bir iki kurtulan vaka bildirilmiş olsa da, kuduz şikayetleri başladıktan sonra hastalığı durdurabilecek ve hastanın hayatını kurtarabilecek bir tedavi imkanı yoktur. Tedavi palyatiftir ve hastanın ağrı ve acısını en aza indirmeye odaklanır.
13. Cevap: d) 4 doz
◦ Açıklama: CDC, daha önce aşılanmamış hastalar için maruziyet sonrası 0, 3, 7 ve 14. günlerde olmak üzere 4 doz kuduz aşısı uygulanmasını önermektedir. İmmün yetmezliği olan hastalara 28. günde beşinci doz verilir.
14. Cevap: c) Mümkün olan en kısa sürede, aşı ile birlikte veya aşı başlangıcından sonraki 7 güne kadar
◦ Açıklama: Kuduz immünglobülini (HRIG), hastanın daha önce kuduz aşısı olmaması durumunda pasif bağışıklık sağlamak üzere, yara içine ve çevresine uygulanır. Eğer hemen uygulanamazsa, aşı başlangıcından sonraki 7 güne kadar verilebilir. 7 günden sonra uygulanmasının bir faydası yoktur ve anamnastik antikor yanıtına müdahale edebilir.
15. Cevap: d) Ofis çalışanları
◦ Açıklama: Riskli meslek grupları arasında veterinerler, mağaracılar, madenciler, arkeologlar, laborantlar ve riskli ülkelere sık seyahat edenler bulunmaktadır. Ofis çalışanları bu risk grupları arasında sayılmamıştır.
16. Cevap: d) Gluteal (kalça) bölge
◦ Açıklama: Kuduz aşıları yetişkinlerde deltoid kasına, çocuklarda ise deltoid veya anterolateral uyluk bölgesine intramüsküler (IM) olarak uygulanmalıdır. Gluteal bölgeye veya kalça bölgesine aşı uygulaması önerilmez.
17. Cevap: d) 5 doz kuduz aşısı olduktan sonra ömür boyu korunulduğunu varsaymak
◦ Açıklama: 5 doz kuduz aşısı olmak kişiyi hayat boyu korumaz. Korunma için ek dozlar gerekebilir ve riskli temaslarda sağlık kuruluşuna başvurmak önemlidir. Diğer seçenekler korunmanın önemli adımlarıdır.
18. Cevap: c) Aşının ve HRIG’in aynı enjektörde veya aynı bölgeye uygulanması
◦ Açıklama: Aşının ve HRIG’in aynı enjektörde veya aynı bölgeye uygulanmaması gerektiği açıkça belirtilmiştir. Diğer seçenekler doğru uygulama ilkeleridir.
19. Cevap: c) 2030 yılına kadar köpek aracılı insan kuduz ölümlerini ortadan kaldırmak
◦ Açıklama: Birleşmiş Milletler Kuduz Karşıtı Koalisyonu, WHO ile işbirliği yaparak “Sıfır 30’a” global stratejik planında 2030 yılına kadar köpek aracılı insan kuduzunu ortadan kaldırmayı hedeflemektedir.
20. Cevap: b) Rhabdoviridae, Lyssavirus
◦ Açıklama: RABV ve diğer kuduz benzeri virüsler, Rhabdoviridae familyasına ve Lyssavirus cinsine aittir.
21. Cevap: d) Vahşi hayvanlar (yarasalar, rakunlar, kokarcalar, tilkiler)
◦ Açıklama: Amerika Birleşik Devletleri’nde vahşi hayvanlar, RABV’nin %90’ından fazlasını bulaştırarak insan vakalarına yol açar. Evcil hayvanların aşı oranlarının yüksek olması nedeniyle onlar daha az sorumludur.
22. Cevap: c) Nikotinik asetilkolin reseptörü
◦ Açıklama: Nikotinik asetilkolin reseptörünün, virüsün nöronal sinapsta hücreye girişinde anahtar rol oynadığı belirtilmiştir.
23. Cevap: b) Yaklaşık 1 hafta sonra
◦ Açıklama: Kuduz şikayetleri başladıktan yaklaşık 1 hafta sonra hastalar genellikle solunum yetmezliğinden hayatlarını kaybederler. Koma başlangıcından sonra genellikle 2-3 gün içinde ölüm gerçekleşir.
24. Cevap: b) Başlangıçta tam veya kısmi aşılanma öyküsü
◦ Açıklama: Hayatta kalma olasılığının daha yüksek olduğu nadir vakalarda, daha önceki tam veya kısmi aşılanma, Amerikan yarasa RABV ile enfeksiyon, başvuru anında nötralize edici anti-RABV antikorları, genç yaş, komorbidite olmaması ve fulminan ansefalopati yerine erken klinik hastalık belirtileri (duyusal semptomlar) gibi faktörler sayılmıştır.
25. Cevap: c) NASBA (The Nucleic Acid Based Amplification)
◦ Açıklama: İdrarda, beyin omurilik sıvısında ve tükürükte NASBA tekniği ile virüs aramanın, hızlı sonuç veren ve şikayetlerin başlangıcından itibaren iki gün içinde cevap alınabilecek bir yöntem olduğu belirtilmiştir.
26. Cevap: c) Asya ve Afrika
◦ Açıklama: İnsan kuduz ölümlerinin çoğunluğu Afrika (%36,4) ve Asya (%59,6) kıtalarında meydana gelmektedir.
27. Cevap: c) Hem aşı hem de immünglobulin
◦ Açıklama: WHO, immün yetmezliği olan hastaların, daha önce aşılanmış olsalar bile, kuduz maruziyet sonrası profilaksisi olarak aşı ve immünglobulini birlikte almalarını önermektedir.
28. Cevap: c) Çevresel, veterinerlik ve tıbbi disiplinler arasında işbirliği yaparak kuduzla mücadele
◦ Açıklama: “Tek Sağlık” yaklaşımı, kuduzla mücadelede çevresel, veterinerlik ve tıbbi disiplinler arasında işbirliği yaparak köpekler ve diğer kuduz taşıyan hayvanlardaki kuduzun yönetilmesini içeren en uygun maliyetli yöntemdir.
29. Cevap: c) İlerleyici felç ve genellikle hidrofobi yokluğu
◦ Açıklama: Paralitik kuduzda (dumb rabies) (daha önce sessiz olarak adlandırılırdı) ilerleyici felç ana özelliktir ve hidrofobi veya aşırı sinirlilik görülmez.
30. Cevap: b) Virüse karşı pasif immünite sağlamak
◦ Açıklama: HRIg, hastanın kuduz virüsüne karşı daha önce bağışıklığı yoksa, kuduz PEP’i için pasif immünite sağlar. Aktif bağışıklığı aşı sağlar.

II- KUDUZ MCQ’s

Aşağıda, “Kuduz Profilaksi Rehberi” temel alınarak hazırlanan, 50 soruluk çoktan seçmeli test, detaylı cevap anahtarı ve açıklamaları yer almaktadır.

——————————————————————————–

KUDUZ PROFİLAKSİSİ VE YÖNETİMİ BİLGİ TESTİ

1. Kuduz virüsü (Rabies virus) aşağıdaki aile ve cinslerden hangisine aittir? A) Retroviridae – Lentivirus B) Rhabdoviridae – Lyssavirus C) Flaviviridae – Hepacivirus D) Paramyxoviridae – Morbillivirus E) Filoviridae – Ebolavirus
2. Rehbere göre, kuduz riskli temas sonrası hastalığın gelişme riskinin en yüksek (%100’e yakın) olduğu durum hangisidir? A) Enfekte bir köpek tarafından bacaktan ısırılma B) Enfekte bir kedi tarafından tırmalanma C) Enfekte bir kurt tarafından baş-boyun bölgesinden ısırılma D) Enfekte bir sığırın sütünü içme E) Sağlam derinin enfekte salya ile teması
3. Ülkemizde son 20 yıl verilerine göre, kuduz saptanan hayvanlar arasında ilk sırayı (%43.62) hangi tür almaktadır? A) Sığır B) Kedi C) Tilki D) Köpek E) At/Eşek
4. Aşağıdaki hayvanlardan hangisinin ısırığında, özel bir veri bildirilmedikçe profilaksi gerekmez? A) Yarasa (Mağara ortamı) B) Sincap C) Çakal D) Maymun E) Kokarca
5. Köpeklerde kuduzun “Sükunet (Prodromal) Dönemi” genellikle ne kadar sürer? A) 1-3 gün B) 7-10 gün C) 3-8 hafta D) 24 saat E) 15-20 gün
6. Isıran bir kedi veya köpeğin “10 gün gözlemi” önerilmesinin temel bilimsel nedeni nedir? A) Aşının tutup tutmadığını anlamak B) Virüs salyada saçılmaya başladıktan sonra hayvanın 10 gün içinde ölmesi C) Hayvanın sahibinin bulunması için gereken süre D) Kuluçka süresinin 10 gün olması E) Laboratuvar sonuçlarının 10 günde çıkması
7. İnsanlarda kuduzun inkübasyon (kuluçka) süresi hakkında hangisi doğrudur? A) Her zaman 10 gündür. B) Sadece alınan virüs miktarına bağlıdır. C) Genellikle 1-3 aydır ancak değişkenlik gösterebilir. D) Isırılan yerin merkeze uzaklığı süreyi etkilemez. E) 7 günden kısa olması mümkün değildir.
8. İnsanlarda kuduzun prodromal döneminde görülen ve “tanı açısından en değerli” kabul edilen bulgu hangisidir? A) Yüksek ateş B) Karın ağrısı C) Isırılan yerdeki uyuşma, parestezi veya yanma hissi D) Şiddetli öksürük E) Yaygın döküntü
9. Kuduzun “Ensefalitik (Saldırgan)” formunda görülen ana bulgular arasında hangisi yer almaz? A) Bilinç düzeyinde dalgalanmalar B) Hidrofobi (Su korkusu) C) Aerofobi (Hava akımından korkma) D) Alt çene felci ve dilin dışarı sarkması E) Otonomik disfonksiyon (Hipersalivasyon)
10. “Paralitik Kuduz” tablosu en çok hangi hastalıkla karışabilir? A) Multipl Skleroz B) Guillain-Barré Sendromu C) Epilepsi D) Menenjit E) Parkinson
11. Kuduz şüpheli bir hastanın takibinde hangi önlemler alınmalıdır? A) Sadece hava yolu önlemleri B) Özel bir önleme gerek yoktur. C) Standart enfeksiyon kontrol ve temas önlemleri D) Sadece hastanın kıyafetleri yakılmalıdır. E) Hasta tamamen açık alanda izlenmelidir.
12. Kuduz klinik bulguları geliştikten sonra tedavi yaklaşımı nasıl olmalıdır? A) Yüksek doz aşı ve serum başlanmalıdır. B) Özgün bir tedavisi yoktur, destekleyici bakım verilir. C) Antiviral ilaçlar %100 etkilidir. D) Hemen antibiyotik tedavisi başlanmalıdır. E) Hasta derhal taburcu edilmelidir.
13. Kuduzdan ölen bir kişinin defin işlemleri için hangisi doğrudur? A) Cenaze kireçlenerek gömülmelidir. B) Cenazeyi yıkayanlara mutlaka profilaksi uygulanmalıdır. C) Standart önlemler dışında özel bir işleme gerek yoktur. D) Tabutun metal olması zorunludur. E) Cenaze yakılmalıdır.
14. Ülkemizde insanlarda kuduz tanısı “yalnızca” hangi merkezde yapılmaktadır? A) İstanbul Veteriner Kontrol Enstitüsü B) Bornova Veteriner Kontrol Enstitüsü C) Ankara Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü D) Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi E) Sağlık Bakanlığı Merkez Laboratuvarı
15. Kuduz şüpheli hastadan antemortem (ölüm öncesi) tanı için alınması gereken örnekler arasında hangisi yoktur? A) Salya B) BOS (Beyin Omurilik Sıvısı) C) Ense saç kökü biyopsisi D) Kan serumu E) İdrar örneği
16. Temas öncesi profilaksi (TOP) kimlere önerilmez? A) Veteriner hekimler B) Mağara keşfi yapanlar C) Kuduz araştırma laboratuvarı çalışanları D) Evinde sadece evcil kedi besleyen sağlıklı bireyler E) Kuduz riskinin yüksek olduğu bölgelere seyahat edenler
17. Sağlıklı bireylerde “Temas Öncesi Profilaksi” aşı takvimi nasıldır? A) 0, 3, 7. günler B) 0. ve 7. günler C) Sadece 0. gün tek doz D) 0, 7, 21. günler E) 0, 3, 7, 14, 28. günler
18. Kuduz aşısı hangi bölgeye uygulanırsa yeterli antikor yanıtı oluşmadığı için “kesinlikle” yapılmamalıdır? A) Deltoid bölge B) Uyluk anterolateral bölgesi C) Gluteal bölge (Kalça) D) Karın çevresi E) C ve D seçenekleri
19. Kuduz profilaksisinde en önemli ve “ilk” adım hangisidir? A) Hemen aşı yapmak B) İmmünglobulin dozunu hesaplamak C) Yara bakımı (Bol su ve sabunla yıkama) D) Antibiyotik reçete etmek E) Hayvanı yakalamaya çalışmak
20. Yara temizliğinde sabun ve sudan sonra hangi antiseptiğin kullanımı uygundur? A) Kolonya B) Alkol veya iyotlu antiseptikler C) Sadece çamaşır suyu D) Oksijenli su (tek başına) E) Sirke
21. Kuduz riskli temas sonrası yaraya dikiş atılması gerekiyorsa izlenecek yol ne olmalıdır? A) Hemen dikiş atılmalıdır. B) Hiçbir zaman dikiş atılmaz. C) Önce immünglobulin yara çevresine yapılmalı, 2 saat sonra dikiş atılmalıdır. D) Dikiş atıldıktan sonra aşı yapılmalıdır. E) Sadece antibiyotikli pomat sürülüp kapatılmalıdır.
22. Aşağıdaki durumlardan hangisinde hayvan ısırığı sonrası “antibiyotik profilaksisi” önerilmez? A) El ısırılmaları B) Yüzden ısırılmalar C) Derin delinme yaraları D) İmmün yetmezliği olan kişiler E) Sağlam derinin yalanması (Kategori I)
23. Antibiyotik profilaksisinde erişkinler için ilk tercih edilen ilaç hangisidir? A) Siprofloksasin B) Amoksisilin-klavulanat C) Klindamisin D) Metronidazol E) Azitromisin
24. Kuduz riskli temas sonrası tetanoz profilaksisi için hangisi doğrudur? A) Sadece 10 yılda bir aşılananlara yapılmaz. B) Tüm hastalar tetanoz yönünden değerlendirilmelidir. C) Kuduz aşısı tetanoz aşısı yerine geçer. D) Tetanoz serumu asla yapılmaz. E) Sadece yabani hayvan ısırıklarında yapılır.
25. Sağlıklı bireylerde 4 dozluk kuduz aşı şeması hangi günlerde uygulanır? A) 0, 1, 2, 3 B) 0, 3, 7, 14-28 C) 0, 7, 14, 21 D) 0, 3, 7, 10 E) 0, 14, 21, 28
26. “2.1.1 Aşı Şeması” uygulaması nasıldır? A) 0. gün 2 doz, 7. ve 21. günlerde birer doz B) Her gün 1 doz C) 0. gün 1 doz, sonraki haftalar birer doz D) Sadece ilk gün 3 doz E) 0. ve 21. günler ikişer doz
27. İnsan kaynaklı kuduz immünglobulini (HRIG) dozu ne olmalıdır? A) 40 IU/kg B) 10 IU/kg C) 20 IU/kg D) 100 IU/kg E) Herkese standart 500 IU
28. At kaynaklı kuduz immünglobulini (ERIG) dozu ne olmalıdır? A) 20 IU/kg B) 40 IU/kg C) 10 IU/kg D) 5 IU/kg E) 80 IU/kg
29. İmmünglobulin uygulamasında temel kural hangisidir? A) Aşı ile aynı enjektöre çekilmelidir. B) Mümkünse tamamı yara içine ve çevresine yapılmalıdır. C) Sadece kalçadan yapılmalıdır. D) Aşıdan 1 ay sonra yapılmalıdır. E) Her zaman damar yolundan verilmelidir.
30. İmmünglobulin, ilk aşı dozundan en geç kaç gün sonrasına kadar yapılabilir? A) 24 saat B) 3 gün C) 7 gün D) 14 gün E) 28 gün
31. At kaynaklı immünglobulin uygulaması öncesi deri testi (alerji testi) için rehberin önerisi nedir? A) Her hastaya mutlaka yapılmalıdır. B) Sadece çocuklara yapılmalıdır. C) Duyarlılığı düşük olduğu için rutin olarak önerilmez. D) Test sonucu beklenmeden aşı yapılmaz. E) Sadece gebelere yapılır.
32. “Kategori I” temas tipi aşağıdakilerden hangisidir? A) Deriyi zedeleyen tek ısırık B) Çıplak derinin hafifçe sıyrılması C) Hayvana dokunma, besleme veya sağlam derinin yalanması D) Mukoza teması E) Tırmalama
33. Sahipli, son 1 yıl içinde kuduz aşısı yapılmış sağlıklı bir köpek tarafından ısırılan (Kategori III) kişide yaklaşım ne olmalıdır? A) Hemen immünglobulin ve aşı başlanır. B) Sadece tetanoz aşısı yapılır. C) Yara bakımı yapılır, hayvan 10 gün gözlenir, aşılamaya gözlem sonrası karar verilir. D) Hayvan hemen itlaf edilir. E) Kişiye hiçbir işlem yapılmaz.
34. Kedi temaslarında; kanama olmadan küçük tırmalama şeklinde olan “provokasyonla” gerçekleşmiş durumda yaklaşım nedir? A) 5 doz aşı B) İmmünglobulin + Aşı C) Profilaksi gerekmez, yara bakımı yeterlidir. D) Sadece serum E) Antibiyotik tedavisi başlanıp 1 ay izlenir.
35. Aşağıdaki hayvanlardan hangisiyle olan riskli temas “Kategori IV” (Yabani hayvan) kabul edilir? A) İnek B) Tilki C) Ev kedisi D) Tavşan E) Kümes hayvanı
36. İmmün sistemi baskılanmış kişilerde (Kategori II, III veya IV) profilaksi nasıl olmalıdır? A) Sadece yara bakımı yeterlidir. B) Sadece 2 doz aşı yapılır. C) Kategoriye bakılmaksızın hem aşı hem immünglobulin yapılmalıdır. D) Bu kişilere aşı yapılmaz. E) Sadece antibiyotik verilir.
37. Daha önce tam doz aşılandığı belgelenen sağlıklı bir kişi tekrar riskli temasa maruz kalırsa aşı şeması nasıl olur? A) Yine tam doz (4 doz) yapılır. B) 0. ve 3. günlerde toplam 2 doz aşı yapılır, immünglobulin gerekmez. C) Sadece immünglobulin yapılır. D) Hiçbir işlem yapılmaz. E) 0, 7, 21. günlerde 3 doz yapılır.
38. Kuduz aşısı sonrası en sık görülen yan etkiler nelerdir? A) Saç dökülmesi B) Karaciğer yetmezliği C) Ateş ve lokal reaksiyonlar (ağrı, kızarıklık) D) Görme kaybı E) Böbrek taşı
39. Gebelikte kuduz profilaksisi için hangisi doğrudur? A) Gebelere aşı yapılmaz. B) Sadece ilk trimesterde yapılabilir. C) Bebek, çocuk ve erişkinlerle aynı şema ve dozlarda uygulanır. D) Gebelikte sadece serum yapılır. E) Doğumdan sonraya ertelenir.
40. Kuduz aşısı olan bir anne bebeğini emzirebilir mi? A) Hayır, emzirmeyi kesmelidir. B) Evet, emzirebilir, herhangi bir sakınca yoktur. C) Sadece 24 saat sonra emzirebilir. D) Süt sağılıp atılmalıdır. E) Bebek de aşılanmalıdır.
41. Aşağıdaki temasların hangisinde profilaksi gerekir? A) Kümes hayvanı (tavuk, horoz) ısırması B) Fare, sıçan ısırığı C) Tilki tarafından ısırılma D) Evdeki sağlam derinin yalanması E) Pişmiş kuduz hayvan eti yemek
42. Kuduz şüpheli hayvanın sütünü veya etini “pişmiş/pastörize” şekilde tüketenlere yaklaşım ne olmalıdır? A) Hemen aşı başlanmalıdır. B) Profilaksi gerekli değildir. C) Mide yıkanmalıdır. D) 1 yıl karantinaya alınmalıdır. E) İmmünglobulin yapılmalıdır.
43. Isıran köpek 11. günde ölü bulunursa izlenecek yol nedir? A) Önemli değildir, 10 günü geçmiştir. B) Ölüm riskli kabul edilerek profilaksi (ve gerekirse HRIG) tekrar değerlendirilir. C) Kişiye 10 doz aşı yapılır. D) Sadece antibiyotik verilir. E) Hayvan gömülür ve dosya kapatılır.
44. “Sakin Kuduz” tablosu hayvanlarda neyi ifade eder? A) Hayvanın hiç hastalanmadığını B) Saldırganlık döneminin görülmediği klinik seyri C) Hayvanın sadece uyuduğunu D) Sadece iştahının arttığını E) İyileşme dönemini
45. Kuduz virüsü periferik sinirlerden merkeze (beyne) doğru yaklaşık hangi hızla ilerler? A) 1 metre / saat B) 12-24 mm / gün C) 5 cm / dakika D) 1 mm / ay E) Hız değişkendir, ölçülemez.
46. İmmünglobulin dozunun önerilenden “fazla” yapılmasının sakıncası nedir? A) Hiçbir sakıncası yoktur, daha iyi korur. B) Antikor yanıtını baskılayabilir. C) Sadece maliyet artışına neden olur. D) Hastanın uyumasına neden olur. E) Böbrekleri yorar.
47. Kuduz aşısı ile tetanoz aşısı aynı anda yapılabilir mi? A) Hayır, aralarında 1 hafta olmalıdır. B) Evet, ayrı enjektör ve farklı bölgeden olmak kaydıyla yapılabilir. C) Sadece tetanoz aşısı önce yapılmalıdır. D) İkisi karıştırılıp tek enjektörle yapılabilir. E) Sadece çocuklarda yapılabilir.
48. Kuduz şüpheli temas sonrası aradan “uzun süre” (örneğin 1 ay) geçmişse profilaksi başlanmalı mıdır? A) Hayır, süre çok geçmiştir. B) Evet, süreye bakılmaksızın kategoriye göre başlanmalıdır. C) Sadece hasta belirti verirse başlanır. D) Sadece immünglobulin yapılır. E) Sadece yara yeri temizlenir.
49. Kuduz profilaksisi alan bir kişi için hangisi yasaktır? A) Banyo yapmak B) Denize girmek C) Güneşe çıkmak D) Cinsel ilişkide bulunmak (belirti yoksa) E) Hiçbiri yasak değildir.
50. “Aerofobi” testi klinik muayenede nasıl yapılır? A) Hastaya su içirilerek B) Hastanın yüzüne veya göğsüne doğru hava üfleyerek C) Karanlık odaya sokarak D) Yüksek sesle bağırarak E) Elini sıkarak

——————————————————————————–

CEVAP ANAHTARI VE DETAYLI AÇIKLAMALAR

1. B (Rhabdoviridae ailesi, Lyssavirus genusu).
2. C (Baş boyun bölgesi ısırıkları ve kurt gibi vahşi hayvanlar en yüksek riskli gruptur).
3. D (Türkiye’de kuduz hayvanların %43.62’si köpektir).
4. B (Fare, sıçan, sincap, tavşan gibi hayvanların ısırığında insana geçiş gösterilmemiştir).
5. A (Prodromal dönem 1-3 gün sürer).
6. B (Virüs tükrük bezine ulaştıktan sonra hayvan 10 gün içinde ölür; bu bilimsel bir kuraldır).
7. C (Genellikle 1-3 ay, ama 10 günden 19 yıla kadar vaka bildirimleri vardır).
8. C (Isırılan yerdeki lokal parestezi kuduzu diğer ensefalitlerden ayıran en önemli bulgudur).
9. D (Alt çene felci hayvanlardaki paralitik dönem bulgusudur, ensefalitik insanın ana bulgusu değildir).
10. B (Güçsüzlük ve felç ısırılan ekstremiteden başlar, GBS ile karışabilir).
11. C (Standart enfeksiyon kontrol ve vücut sıvıları ile temas önlemleri yeterlidir).
12. B (Kuduz klinik tablosu oluştuktan sonra özgün bir tedavisi yoktur, mortalite %100’e yakındır).
13. C (Standart mevzuat yeterlidir, özel profilaksiye gerek yoktur).
14. C (İnsan kuduz tanısı sadece Ankara Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü’nde yapılır).
15. E (İdrar rutin antemortem örnekleri arasında yer almaz; salya, BOS, biyopsi ve serum kullanılır).
16. D (Sadece yüksek riskli meslek gruplarına ve seyahat edenlere TOP önerilir).
17. B (TOP şeması 0. ve 7. günlerde birer dozdur).
18. E (Gluteal bölge ve karın çevresi antikor yanıtı yetersiz olduğu için yasaktır).
19. C (Yara bakımı virüs geçişini azaltmada en etkili ve ilk yöntemdir).
20. B (Yıkama sonrası alkol veya iyotlu antiseptik kullanımı önerilir).
21. C (Virüsü sinir içine itmemek için önce immünglobulin yapılmalı, 2 saat beklenip dikiş atılmalıdır).
22. E (Kategori I temaslarda yara bakımı dahi gerekmezken, diğerlerinde enfeksiyon riski için antibiyotik verilir).
23. B (Amoksisilin-klavulanat ilk tercihtir).
24. B (Tüm hastalar tetanoz yönünden tabloya göre değerlendirilmelidir).
25. B (Standart 4 doz şeması 0, 3, 7 ve 14-28. günlerdir).
26. A (2.1.1 şeması 0. gün 2 doz (sağ ve sol kol), 7. ve 21. gün 1 doz şeklindedir).
27. C (İnsan kaynaklı – HRIG dozu 20 IU/kg’dır).
28. B (At kaynaklı – ERIG dozu 40 IU/kg’dır).
29. B (İmmünglobulin mümkün olduğunca yara çevresine yapılmalı, artan kısım IM yapılmalıdır).
30. C (İlk doz aşıdan sonra 7. güne kadar yapılabilir, antikorlar oluştuğu için 7 günden sonra önerilmez).
31. C (Duyarlılığı düşük olduğu için DSÖ deri testini rutin önermemektedir).
32. C (Hayvana dokunma, besleme, sağlam derinin yalanması Kategori I’dir ve işlem gerekmez).
33. C (Aşılı, sağlıklı ve gözlenebilir evcil hayvanda 10 gün takip yeterlidir).
34. C (Kanama olmadan küçük tırmalamalar kedi temaslarında profilaksi gerektirmez).
35. B (Tilki, kurt, çakal gibi hayvanlar Kategori IV riskli temas kabul edilir).
36. C (İmmün sistemi baskılanmışlarda kategoriye bakılmaksızın HRIG + aşı uygulanır).
37. B (Daha önce aşılananlarda sadece 0. ve 3. gün rapel yapılır, immünglobulin yapılmaz).
38. C (Ateş ve lokal ağrı en sık görülen ASİE’dir).
39. C (Gebelikte kuduz profilaksisi bebek ve erişkinlerle aynıdır, güvenlidir).
40. B (Kuduz aşısı emzirmeye engel değildir).
41. C (Tilki vahşi hayvandır ve profilaksi zorunludur; diğerleri (fare, kuş vb.) risk taşımaz).
42. B (Pişmiş/pastörize ürünlerle geçiş gösterilmemiştir).
43. B (10 gün sonrası ölüm nadir de olsa riskli kabul edilerek HRIG yönünden değerlendirme yapılır).
44. B (Saldırganlık evresinin olmadığı seyre sakin kuduz denir).
45. B (Virüs 12-24 mm/gün hızla ilerler).
46. B (Dozun artırılması antikor yanıtını baskılayabilir).
47. B (Ayrı enjektör ve farklı anatomik bölge kuralıyla yapılabilir).
48. B (İnkübasyon süresi uzun olabildiği için süreye bakılmaksızın profilaksi başlanır).
49. E (Banyo, güneş, deniz veya belirti yoksa cinsel ilişki yasak değildir).
50. B (Hava akımıyla gelişen spazm aerofobidir).

III- MCQ’s Kuduz Profilaksi Rehberi Eğitim ve Test Materyali: 50 Soru ve Detaylı Açıklamalı Cevap Anahtarı

Bu materyal, T.C. Sağlık Bakanlığı Kuduz Profilaksi Rehberi (2019) verileri temel alınarak, sağlık çalışanlarının klinik karar verme süreçlerini geliştirmek ve güncel protokolleri pekiştirmek amacıyla bir medikal eğitimci perspektifiyle hazırlanmıştır.

BÖLÜM 1: Giriş, Epidemiyoloji ve Virüs Özellikleri (5 Soru)

1. Kuduz virüsünün mikrobiyolojik özellikleri ve taksonomisi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi virüsün temel yapısını ve ailesini doğru tanımlar? 

A) Rhabdoviridae ailesi, Lyssavirus genusu, zarflı DNA virüsü B) Filoviridae ailesi, Vesiculovirus genusu, zarfsız RNA virüsü C) Rhabdoviridae ailesi, Lyssavirus genusu, zarflı RNA virüsü D) Retroviridae ailesi, Lyssavirus genusu, zarflı RNA virüsü E) Rhabdoviridae ailesi, Vesiculovirus genusu, zarfsız DNA virüsü

2. Kuduz virüsünün dış ortam koşullarına dayanıklılığına dair aşağıdakilerden hangisi klinik olarak “yanlış” bir bilgidir? 

A) Virüs dış ortam koşullarına oldukça dayanıksızdır. B) Zarflı yapısı nedeniyle lipit eriticilere karşı duyarlıdır. C) Isı, kuruluk ve güneş ışığı virüsün aktivitesini hızla sonlandırır. D) Dezenfektanlara karşı hassas bir yapıya sahiptir. E) Dış ortamda, özellikle düşük sıcaklıklarda ve nemli yüzeylerde aylarca enfektif kalabilir.

3. Dünya genelindeki kuduz epidemiyolojisi ve demografik veriler incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi Sağlık Bakanlığı rehber verilerine uygundur? 

A) Kuduz ölümlerinin %90’ı Avrupa ve Kuzey Amerika’da gerçekleşir. B) Vakaların %99’u vahşi hayvan (tilki, kurt) ısırıkları sonucu gelişir. C) Kuduz nedeniyle gerçekleşen ölümlerin %40’ını 15 yaştan küçük çocuklar oluşturmaktadır. D) Dünyada her yıl yaklaşık 1 milyon kişi kuduz nedeniyle ölmektedir. E) Ölümlerin çoğu gelişmiş şehir merkezlerindeki evcil hayvan temasları kaynaklıdır.

4. Türkiye’deki kuduz riskli temas ve vaka istatistikleri (2000-2018) analiz edildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur? 

A) Bildirim sayısı yıllar içinde azalmış, vaka sayısı sıfırlanmıştır. B) Yılda ortalama 250.000 riskli temas bildirimi yapılmakta olup, vaka sayısı yıllara göre 1 ile 4 arasında değişen dalgalanmalar göstermektedir. C) Türkiye’de 2014 yılından sonra hiçbir kuduz vakası bildirilmemiştir. D) Riskli temas bildirimleri stabil kalırken, vaka sayısı her yıl düzenli olarak artmaktadır. E) Yılda yaklaşık 500.000 riskli temas bildirilmekte ve her yıl sabit 10 vaka görülmektedir.

5. Kuduz bulaşma riskini etkileyen faktörler hakkında aşağıdakilerden hangisi medikal açıdan en yüksek riskli durumu temsil eder? 

A) Giysi üzerinden gerçekleşen yüzeyel bir köpek ısırığı. B) Sağlam mukozaya (ağız içi) temas eden şüpheli hayvan salyası. C) Enfekte bir kurt tarafından baş-boyun bölgesinden gerçekleşen derin yaralanma. D) Kuduz şüpheli bir hayvanın sütünü kaynatarak içmek. E) Evcil bir kedi tarafından çıplak derinin hafifçe yalanması.

BÖLÜM 2: Hayvanlarda Kuduz ve Bulaş Yolları (10 Soru)

6. Türkiye’de 1997-2017 yılları arasındaki veriler (Tablo 1) temel alındığında, kuduz vakalarının görüldüğü hayvan türleri ile ilgili hangisi doğrudur? 

I. En sık vaka görülen evcil hayvan köpektir (%43.32). II. Sığırlar, evcil hayvan vakaları içinde köpeğe en yakın ikinci grubu oluşturur (%36.63). III. Yabani hayvanlar içinde en sık vaka tilkilerde saptanmıştır.

A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I ve III E) I, II ve III

7. Hayvanların kuduz bulaştırma riskine göre yapılan sınıflandırmada “en yüksek riskli” grupta yer alan yabani hayvanlar hangileridir? 

A) Ayı, domuz, maymun B) Kurt, tilki, çakal C) Fare, sincap, tavşan D) Yılan, kertenkele, kaplumbağa E) Yarasa, kedi, köpek

8. Hayvanlardaki kuduzun klinik evreleri ve belirtileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi “sakin kuduz” kavramını en iyi açıklar? 

A) Hayvanın sadece felç dönemine girip 10 gün içinde iyileştiği tablodur. B) Prodromal dönemin hiç görülmediği, doğrudan saldırganlık dönemine geçilen tablodur. C) Saldırganlık döneminin görülmediği, hayvanın 1-7 gün içinde felçler ve ölümle sonuçlanan klinik seyridir. D) Hayvanın virüsü taşımasına rağmen hiçbir belirti göstermeden yaşamaya devam etmesidir. E) Sadece otobur hayvanlarda görülen, ısırma arzusunun hiç olmadığı dönemdir.

9. Kedi ve köpek ısırıklarında uygulanan 10 günlük gözlem süresinin bilimsel dayanağı nedir? 

A) Virüsün kuluçka süresinin tüm türlerde 10 gün olması. B) Aşının koruyucu antikor düzeyine 10. günde ulaşması. C) Virüsün tükürük bezlerine ulaştığı andan itibaren hayvanın 10 gün içinde ölmesinin beklenmesi. D) Hayvanın 10 gün içinde saldırganlığının geçip geçmeyeceğinin anlaşılması. E) 10 gün içinde hayvanda antikor oluşup oluşmadığının kontrol edilmesi.

10. Bir klinisyen olarak, aşağıdaki hayvan temaslarından hangisinde “hayvan sağlığı kuruluşları tarafından bölgeye özel risk bildirimi yapılmadığı sürece” profilaksiye başlamazsınız? 

A) Mağara keşfi sırasında gerçekleşen yarasa teması. B) Ormanlık alanda tilki tarafından ısırılma. C) Bahçede bulunan bir sincap veya tavşan tarafından ısırılma. D) Başıboş bir kedi tarafından tırnaklanma. E) Sınır dışından getirilen bir maymun tarafından ısırılma.

11. Köpeklerde kuduzun klinik seyri hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? 

A) Ortalama inkübasyon süresi 3-8 haftadır. B) Farenks kaslarındaki felç nedeniyle hayvan salyasını yutamaz, ağzından bol salya akar. C) Hayvan yabancı cisimleri (taş, odun vb.) yeme eğilimi gösterir. D) Ses ve ışığa karşı aşırı duyarlılık ve huzursuzluk görülür. E) Hastalık belirtileri başladıktan sonra hayvan genellikle 1 ay boyunca bulaştırıcı kalır.

12. Kedilerdeki kuduz kliniği ile ilgili hangisi doğrudur? 

A) Köpeklerden daha uysal bir seyir izlerler. B) Kuduz kediler, saldırganlık ve saklanma eğilimleri nedeniyle insan için köpeklerden daha tehlikeli olabilirler. C) İlk semptomlardan yaklaşık 20 gün sonra felç başlar. D) Hidrofobi (sudan korkma) kedilerde asla görülmez. E) Sadece miyavlama sesinde kalınlaşma olur, fiziksel saldırganlık görülmez.

13. Sığırlarda kuduz belirtileri arasında yer alan “sternum üzerine düşme ve kafanın omuz üzerine düşmesi” hangi dönem veya durumla ilişkilidir? 

A) Prodromal dönem B) Saldırgan dönem başlangıcı C) Felç ve ölüme yakın dönem D) Aşırı heyecan dönemi E) İyileşme belirtisi

14. Kuduz hayvan numunelerinin laboratuvara gönderilmesi süreciyle ilgili hangisi doğrudur? 

A) Numuneler %10’luk formol içinde gönderilmelidir. B) Ölen hayvanın kafa kısmı kesilerek oda sıcaklığında kargo ile gönderilir. C) Numune alma işlemi Tarım ve Orman Bakanlığı görevli Veteriner Hekimleri tarafından mevzuata uygun yapılır. D) Sadece beynin amon boynuzu kısmının gönderilmesi yeterlidir, soğuk zincire gerek yoktur. E) Herhangi bir sağlık personeli numuneyi alıp doğrudan halk sağlığı laboratuvarına götürebilir.

15. Hayvanlarda kuduzla karışabilecek, “yalancı kuduz” olarak da bilinen hastalık hangisidir? 

A) Listeriozis B) Aujesky Hastalığı C) Spongiform ensefalopati D) Coenurus cerebralis E) Organofosfat zehirlenmesi

BÖLÜM 3: İnsanlarda Kuduz Patogenezi ve Klinik Dönemler (10 Soru)

16. Virüsün vücut içindeki ilerleyiş hızı ve nörotrop özelliği düşünüldüğünde, patogenez hakkında hangisi yanlıştır? 

A) Virüs periferik sinirlere asetilkolin reseptörleri aracılığıyla girer. B) Virüs periferden merkeze doğru günde ortalama 12-24 mm hızla ilerler. C) Virüs periferik sinirlere girdikten sonra aşı ve immünglobulin uygulaması hastalığı durdurabilir. D) Beyinde ilk tutulan bölge genellikle limbik sistemdir. E) Enfeksiyonun bulaşma halkası, virüsün tükürük bezlerinde replike olup salyaya geçmesiyle tamamlanır.

17. (VAKA) 35 yaşında bir erkek hasta, sağ el bileğinden ısırıldıktan 25 gün sonra ısırılan yerde uyuşma, karıncalanma ve yanma hissi ile başvuruyor. Hastanın bilinci açık ancak hafif ateşi mevcut. Bu hasta için en olası durum nedir?  A) Psikolojik reaksiyon (Kuduz korkusu) B) Prodromal dönem belirtileri C) Akut nörolojik dönemin son evresi D) Lokal bakteriyel enfeksiyon E) Paralitik kuduzun başlangıcı

18. İnsanlarda kuduzun inkübasyon (kuluçka) süresini etkileyen faktörler arasında aşağıdakilerden hangisi “en az” öneme sahiptir?  A) Yaradaki virüs miktarı ve virülansı B) Isırılan bölgenin MSS’ye olan mesafesi C) Isırılan yerdeki sinir dokusu yoğunluğu D) Hastanın cinsiyeti ve kan grubu E) Yaralanma anında bölgeyi kapatan giysi veya koruyucu materyal

19. (VAKA) 10 yaşındaki bir çocuk, susuzluk hissetmesine rağmen su içmeye çalışırken boyun kaslarında şiddetli kasılmalar, panik hali ve solunum düzensizliği yaşıyor. Bu tabloya ne ad verilir ve hangi klinik formda görülür?  A) Aerofobi – Paralitik kuduz B) Hidrofobi – Ensefalitik kuduz C) Opistotonus – Tetanoz D) Fotofobi – Menenjit E) Disfaji – Botulizm

20. Ensefalitik kuduzun üç ana klinik bulgusu hangi seçenekte eksiksiz verilmiştir?  A) Ateş, baş ağrısı, ense sertliği B) Bilinç dalgalanmaları, fobik spazmlar, otonomik disfonksiyon C) Felç, konuşma bozukluğu, görme kaybı D) Hematemez, priapizm, saç dökülmesi E) İştahsızlık, kusma, ishal

21. (VAKA) 45 yaşında bir kadın hasta, bacağındaki bir ısırıktan 2 hafta sonra başlayan, giderek artan kas güçsüzlüğü ve duyu kaybı şikayetiyle getiriliyor. Bilinci açık olan hastada hidrofobi gözlenmiyor ancak solunum kasları etkilenmeye başlıyor. Bu tablo hangi hastalıkla karışabilir?  A) Çoklu Skleroz (MS) B) Guillain-Barré Sendromu (GBS) C) Parkinson Hastalığı D) Epilepsi E) Alzheimer Hastalığı

22. Kuduzun koma döneminde, ölümden hemen önce hastaların yaklaşık %30-60’ında görülebilen spesifik bulgu hangisidir?  A) Aşırı terleme B) Hematemez (kanlı kusma) C) Piloereksiyon (tüylerin dikleşmesi) D) Spontan ejekülasyon E) Pupil düzensizliği

23. (VAKA) Acil servise “kuduz hastası” tanısıyla yatırılan bir kişiye müdahale eden sağlık personeline yaklaşım nasıl olmalıdır?  A) Rutin olarak herkese tam doz profilaksi uygulanır. B) Sadece hastanın idrarı ile temas edenlere aşı yapılır. C) Isırılma, tırmalanma veya hastanın salyasının mukoza/açık yaraya teması yoksa profilaksi gerekmez. D) Sağlık personeli bağışık kabul edilir, hiçbir işlem yapılmaz. E) Sadece tetanoz aşısı yapılması yeterlidir.

24. Kuduzdan ölen bir hastanın defin işlemleri ile ilgili rehberin talimatı nedir?  A) Cenaze özel ilaçlı suyla yıkanmalı ve yakılmalıdır. B) Standart enfeksiyon korunma önlemleri yeterlidir; özel bir önlem veya yıkayanlara profilaksi gerekmez. C) Tabut betonla kaplanarak en az 5 metre derine gömülmelidir. D) Cenaze sadece yakınları tarafından, koruyucu giysilerle yıkanmalıdır. E) Cenaze töreni yapılmasına izin verilmez, doğrudan gömülür.

25. Literatürde bildirilen, kuduzun kuluçka süresine dair en uç (en uzun) örnek süre nedir?  A) 1 yıl B) 6 yıl C) 10 yıl D) 19 yıl E) 25 yıl

BÖLÜM 4: Kuduz Riskli Temas Kategorizasyonu ve Yaklaşım (10 Soru)

26. Aşağıdaki durumlardan hangisi “Kategori I” temas olarak değerlendirilir ve herhangi bir profilaksi gerektirmez?  A) Sağlam derinin şüpheli hayvan tarafından yalanması. B) Çıplak derinin hafifçe sıyrılması (kanamasız). C) Mukoza teması. D) Deriyi zedeleyen tekli ısırma. E) Hayvanla aynı odada bulunma (yarasa hariç).

27. (SENARYO) Aşağıdaki üç vakadan hangilerine kuduz profilaksisi (aşı) başlanması gerekir?  I. Pişmiş kuduz hayvan eti yiyen kişi. II. Doğal ortamdaki mağarada yarasa teması olan kişi. III. 4 ay önce tam doz aşılanmış, sağlıklı derisi yalanmış kişi. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III

28. Kuduz riskli temas sonrası yaklaşımda aşağıdakilerden hangisi profilaksi gerektiren bir durumdur?  A) Soğukkanlı hayvan (yılan, kaplumbağa) ısırığı. B) Kümes hayvanı (tavuk, horoz) ısırığı. C) Bilinen ve sağlam bir köpek tarafından 15 gün önce ısırılmış olmak. D) Fare veya sıçan ısırığı (özel bir risk bildirimi yoksa). E) Vahşi doğada bir çakal ile temas ve tırmalanma.

29. Tam doz aşılanmış sağlıklı bir kişide, son aşı dozundan sonraki ilk kaç ay içinde gerçekleşen Kategori II ve III temaslarda (yüz bölgesi hariç) profilaksi gerekmez?  A) 1 ay B) 3 ay C) 6 ay D) 12 ay E) 24 ay

30. Aşağıdaki durumlardan hangisi “Kategori III” kapsamında değerlendirilir ve mutlaka İmmünglobulin (RIG) gerektirir?  A) Sağlam derinin yalanması. B) Hayvana dokunma veya besleme. C) Kanamasız, deri altına geçmeyen küçük tırmalamalar. D) Mukozaların veya açık cilt yaralarının hayvanın salyası ile teması. E) Bilinen, aşılı bir evcil köpek tarafından hafifçe tırmalanma.

31. Yüz bölgesinden yaralanan bir hastada, daha önce tam doz aşılanmış olsa bile profilaksi süreci nasıl yönetilmelidir?  A) 6 ay geçmediyse profilaksi yapılmaz. B) Süreye bakılmaksızın profilaksi (0. ve 3. gün aşı) uygulanır. C) Sadece yara bakımı yeterlidir. D) Sadece immünglobulin uygulanır, aşıya gerek yoktur. E) 10 gün hayvan gözlemi beklenir, hiçbir işlem yapılmaz.

32. (VAKA) Kategori III riskli temasa maruz kalan bir kişi başvuruyor. Temas eden evcil hayvanın (kedi/köpek) son bir yıl içinde yapılmış kuduz aşı karnesi mevcuttur. Yaklaşım ne olmalıdır?  A) Hemen aşı ve RIG başlanır. B) Yara bakımı ve tetanoz profilaksisi yapılır; aşılama hayvanın 10 günlük gözlemi süresince bekletilebilir. C) Aşı karnesi olsa bile hemen 4 doz aşı başlanır, RIG yapılmaz. D) Hayvan hemen itlaf edilir ve beyni incelenir. E) Hiçbir işlem yapılmadan hasta eve gönderilir.

33. Aşağıdaki durumlardan hangisi “Kategori IV” (Yabani hayvan teması) olarak sınıflandırılır?  A) Evcil kedi ısırığı. B) Sığır tarafından yalanma. C) Tilki, kurt veya çakal gibi yabani hayvanlar ile gerçekleşen her türlü riskli temas. D) Laboratuvar ortamında virüsle çalışma. E) Yarasa tarafından ısırılma.

34. İmmün sistemi baskılanmış (HIV+, kemoterapi alan vb.) bir hastada Kategori II temas gerçekleşirse yaklaşım ne olmalıdır?  A) Sadece aşı yapılır. B) Herhangi bir işlem gerekmez. C) Kategoriye bakılmaksızın hem aşı hem de mutlaka İmmünglobulin uygulanır. D) Sadece antibiyotik tedavisi verilir. E) 2.1.1 şeması uygulanır ancak RIG yapılmaz.

35. Kategori III temasta, temas eden hayvanın 10 günlük gözlemi sırasında kaçması veya ölmesi durumunda ne yapılır?  A) Aşılama durdurulur. B) Hemen aşı şemasına kalındığı yerden devam edilir ve (ilk dozdan sonra 7 gün geçmediyse) RIG eklenir. C) Yeni bir 5 dozluk aşı şemasına başlanır. D) Sadece antibiyotik dozu artırılır. E) Hiçbir şey yapılmaz, hayvanın kuduz olduğu varsayılmaz.

BÖLÜM 5: Profilaksi Uygulamaları: Yara Bakımı, Aşı ve İmmünglobulin (10 Soru)

36. Kuduz profilaksisinde “en etkili” ve “ilk” yapılması gereken adım hangisidir?  A) İmmünglobulin enjeksiyonu. B) Antibiyotik profilaksisi. C) Yaranın derhal bol akarsu ve sabunla jet akım şeklinde yıkanması. D) Tetanoz aşısı. E) Hastanın karantinaya alınması.

37. Yara temizliği sonrası kullanılması önerilen antiseptikler nelerdir?  A) Sadece serum fizyolojik. B) Alkol veya iyotlu antiseptikler. C) Oksijenli su ve sirke. D) Toz antibiyotik. E) Potasyum permanganat.

38. Yaraya dikiş atılması gerekiyorsa, virüsün sinir içine inokülasyon riskini azaltmak için izlenmesi gereken doğru protokol nedir?  A) Önce dikiş atılır, sonra aşı yapılır. B) Hiçbir şekilde dikiş atılmaz, yara açık bırakılır. C) Yara çevresine ve içine RIG yapıldıktan 2 saat sonra dikiş atılabilir. D) RIG yapıldıktan hemen (ilk 5 dakika) sonra dikiş atılmalıdır. E) Sadece antibiyotikli dikiş ipleri kullanılmalıdır.

39. Standart 4 dozluk kuduz aşısı şeması hangi günlerde uygulanmalıdır?  A) 0, 7, 14, 21. günler B) 0, 3, 7, 14-28. günler C) 0, 1, 2, 3. günler D) 0, 5, 10, 15. günler E) Sadece 0. ve 30. Günler

40. Kuduz aşısı uygulamasında “asla” kullanılmaması gereken anatomik bölge hangisidir?  A) Deltoid bölge (Omuz) B) Uyluğun anterolateral bölgesi C) Gluteal bölge (Kalça) D) Kolun üst dış kısmı E) Karın çevresi (erişkinlerde)

41. (HESAPLAMA) 60 kg ağırlığındaki bir hastaya Kategori III temas sonrası “İnsan Kaynaklı” Kuduz İmmünglobulini (HRIG) uygulanacaktır. Toplam doz ne kadar olmalıdır?  A) 600 IU B) 1200 IU C) 2400 IU D) 3000 IU E) 120 IU

42. (VAKA) 80 kg ağırlığındaki bir hastanın bacağında çok geniş ve derin bir yara mevcuttur. Hesaplanan HRIG dozu yaranın her yerine sızdırmak (infiltre etmek) için hacimsel olarak yetersiz kalmaktadır. Bu durumda ne yapılmalıdır?  A) Doz iki katına (40 IU/kg) çıkarılır. B) Kalan bölgelere aşı yapılır. C) RIG dozu steril serum fizyolojik ile sulandırılarak hacmi artırılır ve tüm yaraya uygulanır. D) Sadece yaranın merkezine uygulama yapılır. E) RIG uygulaması iptal edilir.

43. At kaynaklı (heterolog) kuduz immünglobulini dozu ne kadardır?  A) 20 IU/kg B) 10 IU/kg C) 40 IU/kg D) 80 IU/kg E) 100 IU/kg

44. “2.1.1 Aşı Şeması” uygulamasıyla ilgili hangisi doğrudur?  A) 0. gün tek doz yapılır. B) 0. gün yapılan iki dozun her biri farklı bir ekstremiteye uygulanmalıdır. C) Sadece yaşlı hastalara uygulanabilir. D) İmmünglobulin bu şemada zorunludur. E) Toplam 5 dozdan oluşur.

45. İmmünglobulin (RIG) uygulamasıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?  A) İlk doz aşıdan sonra en geç 7 gün içinde yapılmalıdır. B) Asla aşıyla aynı enjektörde karıştırılmamalıdır. C) Mümkünse tamamı yara çevresine yapılmalıdır. D) Aşıyla aynı anatomik bölgeye (örneğin aynı omuza) yapılabilir. E) 7 gün geçtikten sonra antikor yanıtı başladığı için uygulanması önerilmez.

BÖLÜM 6: Laboratuvar Tanı, Antibiyotik ve Tetanoz Profilaksisi (5 Soru)

46. İnsanlarda kuduzun antemortem (ölüm öncesi) tanısı için hangi örneklerin alınması ve 3-4 gün arayla tekrarlanması önerilir?  A) İdrar ve dışkı B) Tırnak ve saç teli C) Salya, BOS, ense biyopsisi (saç kökü içeren) ve kan serumu D) Sadece boğaz kültürü E) Karaciğer ve dalak biyopsisi

47. Kuduz tanısında kullanılan laboratuvar yöntemlerinden hangisi ülkemizde veteriner enstitülerinde yaygın olarak kullanılan rutin yöntemdir?  A) Kan sayımı B) Floresan Antikor Tekniği (FAT) C) Sedimentasyon D) İdrar mikroskopisi E) Akciğer grafisi

48. Hayvan ısırıklarında hangi durumda “mutlaka” antibiyotik profilaksisi verilmelidir?  A) Sağlam derinin yalanmasında. B) El ve yüzden ısırılmalarda, derin delinme yaralarında (özellikle kedi). C) Tüm yüzeysel temaslarda ilk 24 saat içinde. D) Sadece hastanın ateşi varsa. E) Antibiyotik kullanımı kuduz aşısının etkisini azalttığı için verilmez.

49. Rehbere göre, erişkinlerde kirli olmayan yaralarda antibiyotik profilaksisinde birinci seçenek ve süresi nedir?  A) Penisilin G – 10 gün B) Amoksisilin-klavulanat – 3 gün C) Siprofloksasin – 7 gün D) Tetrasiklin – 1 gün E) Azitromisin – 14 gün

50. (VAKA) Kategori III (kirli/dışkı ile bulaşık) bir yaralanma ile başvuran hastanın tetanoz bağışıklama durumu bilinmemektedir. Tablo 2’ye göre yaklaşım ne olmalıdır?  A) Sadece tetanoz aşısı (Td) yapılır. B) Sadece tetanoz immünglobulini (TIG) yapılır. C) Hem Td aşısı hem de Tetanoz İmmünglobulini (TIG) uygulanır. D) Hiçbir işlem yapılmaz. E) Kuduz aşısı yapıldığı için tetanoz aşısı 1 ay ertelenir.

CEVAP ANAHTARI VE DETAYLI AÇIKLAMALAR

1 – C   Açıklama:  Rehberin 4. sayfasındaki Giriş bölümüne göre kuduz; Rhabdoviridae ailesi, Lyssavirus genusuna ait, zarflı bir RNA virüsüdür.

2 – E   Açıklama:  Sayfa 4’te virüsün dış ortamda dayanıksız olduğu, zarflı yapısı nedeniyle lipit eriticilere hassas olduğu belirtilmiştir. “E” şıkkı bu veriye tamamen zıttır.

3 – C   Açıklama:  Sayfa 4-5’e göre kuduz ölümlerinin %40’ı 15 yaştan küçük çocuklardır ve vakaların %99’u köpek ısırığı kaynaklıdır.

4 – B   Açıklama:  Sayfa 5’teki verilere ve Şekil 1’e bakıldığında, Türkiye’de yılda ortalama 250.000 bildirim yapıldığı ve vaka sayısının 1-4 arasında (örneğin 2014’te 4 vaka) dalgalandığı görülmektedir.

5 – C   Açıklama:  Sayfa 1’de belirtildiği üzere, enfekte bir kurt tarafından baş-boyun bölgesinden ısırılmada risk yaklaşık %100’dür. Kurt en yüksek riskli hayvandır.

6 – E   Açıklama:  Tablo 1 (Sayfa 2) verilerine göre; köpekler %43.32, sığırlar %36.63 oranındadır. Yabani hayvanlar içinde tilki en yüksek sayıya sahiptir.

7 – B   Açıklama:  Sayfa 1’de kurt, tilki ve çakal temasının “en yüksek riskli grubu” oluşturduğu ifade edilmiştir.

8 – C   Açıklama:  Sayfa 2-3’teki klinik dönemlere göre, saldırganlık döneminin görülmediği ve doğrudan felç/ölümle giden seyire “sakin kuduz” denir.

9 – C   Açıklama:  Sayfa 3’teki patogenez çalışmalarına göre, virüs tükürük bezlerine ulaştıktan sonra hayvanın 10 gün içinde ölmesi bilimsel bir kuraldır.

10 – C   Açıklama:  Sayfa 1 ve 14’te; fare, sıçan, sincap, tavşan gibi kemirgen ve tavşangillerin (özel bir veri bildirilmedikçe) profilaksi gerektirmediği vurgulanmıştır.

11 – E   Açıklama:  Sayfa 3’te köpeklerde kuduzun 3-7 gün içinde ölümle sonuçlandığı belirtilmiştir. 1 ay boyunca yaşayıp bulaştırması mümkün değildir.

12 – B   Açıklama:  Sayfa 3’e göre kuduz kediler saklanma eğilimleri ve ani saldırganlıkları nedeniyle köpeklerden daha tehlikeli kabul edilirler.

13 – C   Açıklama:  Sayfa 4’te sığırlarda felç döneminde sternum üzerine düşme ve kafanın omuz üzerine düşmesi karakteristiktir.

14 – C   Açıklama:  Sayfa 4’te numune alma yetkisinin Tarım ve Orman Bakanlığı veteriner hekimlerinde olduğu belirtilmiştir.

15 – B   Açıklama:  Sayfa 4’te sığır ve koyunlarda kuduzla karışabilecek hastalıklar arasında “Yalancı kuduz – Aujesky” sayılmıştır.

16 – C   Açıklama:  Sayfa 5’e göre virüs periferik sinirlere girdikten sonra aşı ve RIG ile hastalığın durdurulması mümkün DEĞİLDİR.

17 – B   Açıklama:  Sayfa 6’da ısırılan yerdeki parestezi, uyuşma ve yanma hissinin prodromal dönemin en önemli tanısal belirtisi olduğu vurgulanmıştır.

18 – D   Açıklama:  Sayfa 6’da kuluçka süresini etkileyen faktörler arasında miktar, virülans, MSS’ye yakınlık ve giysiler sayılmış; cinsiyet/kan grubu belirtilmemiştir.

19 – B   Açıklama:  Sayfa 7’de “Hidrofobi”nin su içme teşebbüsüyle gelişen spazmlar olduğu ve ensefalitik formun ana bulgusu olduğu belirtilmiştir.

20 – B   Açıklama:  Sayfa 7’de ensefalitik kuduzun üç ana bulgusu: bilinç dalgalanmaları, fobik/inspiratuar spazmlar ve otonomik disfonksiyondur.

21 – B   Açıklama:  Sayfa 8’de paralitik kuduzun sıklıkla Guillain-Barré Sendromu (GBS) ile karıştığı belirtilmiştir.

22 – B   Açıklama:  Sayfa 8’de (Koma bölümü) hastaların %30-60’ında ölümden 6-12 saat önce hematemez gelişebileceği not edilmiştir.

23 – C   Açıklama:  Sayfa 8’de (Bölüm 2) kuduz hastasına müdahale eden personele, ancak riskli bir temas (ısırma, salya teması vb.) varsa profilaksi uygulanacağı belirtilmiştir.

24 – B   Açıklama:  Sayfa 9’da (Bölüm 3) cenaze hazırlayanlara özel bir önlem veya profilaksi gerekmediği, standart önlemlerin yeterli olduğu belirtilmiştir.

25 – D   Açıklama:  Sayfa 6’da bildirilen en uzun inkübasyon süresinin 19 yıl olduğu vaka bildirimi olarak yer almaktadır.

26 – A   Açıklama:  Sayfa 21 (Tablo 3) uyarınca sağlam derinin yalanması Kategori I’dir ve işlem gerektirmez.

27 – B   Açıklama:  Sayfa 14’teki istisnalara göre; pişmiş et risk taşımaz, 6 ay içinde aşılanmış ve sağlam derisi yalanmış kişiye işlem yapılmaz. Ancak mağaradaki yarasa teması (Sayfa 14) vaka temelli değerlendirilmeli ve profilaksi düşünülmelidir.

28 – E   Açıklama:  Sayfa 1’de çakal en yüksek riskli hayvanlar arasında sayılmıştır. Diğer şıklar (Sayfa 14) profilaksi gerektirmeyen durumlardır.

29 – C   Açıklama:  Sayfa 14’e göre son 6 ay içinde tam doz aşılanmış kişilerde (yüz bölgesi hariç) profilaksi gerekmez.

30 – D   Açıklama:  Tablo 3 (Sayfa 22) uyarınca mukoza teması Kategori III’tür ve RIG gerektirir.

31 – B   Açıklama:  Sayfa 14’teki önemli not uyarınca yüz bölgesi yaralanmalarında 6 aylık süreye bakılmaksızın 0. ve 3. gün rapel dozları yapılır.

32 – B   Açıklama:  Tablo 3 (Sayfa 21) II-A ve III-A dipnotlarına göre; aşılı evcil hayvan durumunda hayvanın 10 gün gözlemi yeterlidir, aşılama bu sürede bekletilebilir.

33 – C   Açıklama:  Tablo 3 (Sayfa 23) uyarınca yabani hayvan temasları doğrudan Kategori IV olarak sınıflandırılmıştır.

34 – C   Açıklama:  Tablo 4 (Sayfa 23) uyarınca bağışıklığı baskılanmış kişilerde Kategori II bile olsa mutlaka İmmünglobulin ve 4 doz aşı yapılır.

35 – B   Açıklama:  Tablo 3 dipnot 1 ve 4 uyarınca; hayvan kaçarsa hemen aşıya devam edilir ve ilk dozdan sonraki 7 gün içindeysek RIG yapılır.

36 – C   Açıklama:  Sayfa 15’te (6.2.3.1) yara bakımının virüs geçişini azaltmadaki en etkili yöntem olduğu vurgulanmıştır.

37 – B   Açıklama:  Sayfa 15’te yıkama sonrası alkol veya iyotlu antiseptiklerin kullanılması talimatı verilmiştir.

38 – C   Açıklama:  Sayfa 16’daki kırmızı uyarı kutusuna göre; dikiş gerekiyorsa RIG yapıldıktan 2 saat sonra dikiş atılabilir.

39 – B   Açıklama:  Sayfa 18’de (6.2.3.4) standart aşı şeması 0, 3, 7, 14-28. günler olarak tanımlanmıştır.

40 – C   Açıklama:  Sayfa 12 ve 19’daki uyarılara göre gluteal bölge antikor yanıtını yetersiz kıldığı için kesinlikle yasaktır.

41 – B   Açıklama:  Sayfa 19’a göre insan kaynaklı RIG dozu 20 IU/kg’dır. (60 x 20 = 1200 IU).

42 – C   Açıklama:  Sayfa 19’da belirtildiği üzere, doz yara için yetersiz kalırsa steril serum fizyolojik ile sulandırılarak hacmi artırılabilir.

43 – C   Açıklama:  Sayfa 19’da at kaynaklı (heterolog) immünglobulin dozu 40 IU/kg olarak verilmiştir.

44 – B   Açıklama:  Sayfa 18’deki uyarıya göre 2.1.1 şemasında 0. gün yapılan iki dozun her biri farklı ekstremiteye (örneğin iki ayrı kola) uygulanmalıdır.

45 – D   Açıklama:  Sayfa 20’deki kırmızı uyarı kutusuna göre; RIG asla aşıyla aynı anatomik bölgeye yapılmaz.

46 – C   Açıklama:  Sayfa 10’da (Bölüm 5) antemortem örnekler salya, BOS, ense biyopsisi ve kan serumu olarak listelenmiştir.

47 – B   Açıklama:  Sayfa 10’da ülkemizdeki rutin tanı yönteminin Floresan Antikor Tekniği (FAT) olduğu belirtilmiştir.

48 – B   Açıklama:  Sayfa 16-17’de antibiyotik profilaksisi endikasyonları listelenmiştir (el, yüz, derin yaralar).

49 – B   Açıklama:  Sayfa 17’deki tedavi şemasına göre erişkinlerde Amoksisilin-klavulanat 3 gün (kirli değilse) önerilir.

50 – C   Açıklama:  Tablo 2 (Sayfa 18) uyarınca, Kategori III temaslarda bağışıklama bilinmiyorsa hem Td aşısı hem de Tetanoz İmmünglobulini (TIG) uygulanmalıdır

Referanslar:

Govindarajan P, Weber EJ. Rabies. In: Marx JA, Hockberger RS, Walls RM, eds. Rosen’s Emergency Medicine. 8th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2014:chap 131.
Singh K, Rupprecht CE, Bleck TP. Rabies (rhabdoviruses) In: Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ, eds. Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases. 8th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2015:chap 165.