HbA1C

HbA1c (Glikolize Hemoglobin)

1. GİRİŞ

HbA1c (glikolize hemoglobin, glikohemoglobin veya A1C), eritrositlerdeki hemoglobinin beta zincirinin N-terminal valin amino asidine glikoz molekülünün non-enzimatik olarak bağlanmasıyla oluşan bir bileşiktir. Bu glikasyon reaksiyonu geri dönüşümsüzdür ve eritrositin 120 günlük yaşam süresi boyunca sürekli olarak gerçekleşir. HbA1c düzeyi, eritrosit ömrü boyunca plazma glukoz konsantrasyonuna maruz kalma süresiyle doğru orantılıdır.

HbA1c testi, diyabetin tanısında, tedavisinin izlenmesinde ve komplikasyon riskinin değerlendirilmesinde kullanılan temel laboratuvar parametresidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Amerikan Diyabet Derneği (ADA) tarafından diyabet tanı kriteri olarak kabul edilmiştir.

2. HbA1c NEYİ GÖSTERİR?

HbA1c, önceki 2-3 aylık dönemdeki ortalama kan glukoz düzeyini yansıtır. Tek bir kan şekeri ölçümünden farklı olarak, günlük dalgalanmalardan etkilenmez ve uzun vadeli glisemik kontrolün güvenilir bir göstergesidir.

Hemoglobin A’nın (HbA) 4 temel alt çeşidi bulunur ve tıp dünyasında HbA1c’nin tercih edilmesinin nedeni, glikoza (şekere) en hassas ve kan şekerini en kararlı şekilde yansıtan alt bileşen olmasıdır.

Kritik nokta: Eritrosit ömrü yaklaşık 120 gün olduğundan, HbA1c değeri son 8-12 haftanın ağırlıklı ortalamasını yansıtır. Glikasyonun yaklaşık %50’si eritrosit ömrünün son 30 gününde (90-120. günler) gerçekleşir; bu nedenle test sonucu en çok son 1 aylık dönemden etkilenir.

3. HBA1C   KLİNİK ÖNEMİ

HbA1c’nin klinik kullanım alanları şunlardır:

• Diyabet tanısı: ≥6.5% değeri diyabet tanısı için yeterlidir
• Prediyabet taraması: %5.7-6.4 arası prediyabet olarak değerlendirilir
• Tedavi etkinliğinin izlenmesi: Terapi değişikliğinden 8-12 hafta sonra etkinlik değerlendirilebilir
• Prognoz belirleme: DCCT ve UKPDS çalışmaları, HbA1c düzeyleri ile diyabet komplikasyonları arasında doğrudan ilişki olduğunu göstermiştir
• Kardiyovasküler risk değerlendirmesi: Yüksek HbA1c, kardiyovasküler hastalık riski ile ilişkilidir

4. TEST SONUCUNUN GÖSTERDİĞİ ZAMAN ARALIĞI

HbA1c, son 2-3 ay (8-12 hafta) ortalama glukoz düzeyini yansıtır. Bu süre eritrositlerin ortalama yaşam süresine dayanmaktadır. Eritrosit ömrü değiştiğinde (anemi, hemoliz, kan transfüzyonu gibi durumlarda) HbA1c’nin yansıttığı zaman aralığı da etkilenir.

5. HBA1C  NORMAL DEĞERLER VE TANI KRİTERLERİ

5.1 Normal Değerler (NGSP % cinsinden)

Kategori	HbA1c (%)	HbA1c (mmol/mol, IFCC)
Normal	<5.7%	<39 mmol/mol
Prediyabet	5.7-6.4%	39-47 mmol/mol
Diyabet	≥6.5%	≥48 mmol/mol

5.2 Diyabet Yönetiminde Hedef Değerler

• Optimal kontrol: <7.0% (çoğu yetişkin hasta için)
• Kabul edilebilir kontrol: <8.0% (komorbiditesi olan yaşlı hastalar)
• Sıkı kontrol: <6.5% (genç, komplikasyonsuz hastalar)

6. HBA1C  YÜKSEKLİK NEDENLERİ (YALANCI OLMAYAN)

6.1 Gerçek Yükseklikler

• Kontrolsüz diabetes mellitus
• Prediyabet
• Tedavi uyumsuzluğu
• İnfeksiyon veya stres hiperglisemisi
• Kortikosteroid kullanımı
• Obezite ve metabolik sendrom

6.2 Yalancı Yükseklikler

• Demir eksikliği anemisi (eritrosit ömrü uzar)
• Splenektomi (eritrosit ömrü uzar)
• Üremi
• Kronik alkol kullanımı
• Kronik salisilat kullanımı
• Kurşun zehirlenmesi
• Hemoglobinopatiler (bazı varyantlar)
• Hipertrigliseridemi
• C ve E vitamini eksikliği (glikasyonu etkileyebilir)

7. HBA1C  DÜŞÜKLÜK NEDENLERİ (YALANCI OLMAYAN)

7.1 Gerçek Düşüklükler

• İyi glisemik kontrol
• Sık hipoglisemi atakları
• Hemolitik anemi
• Akut kan kaybı
• Kronik böbrek yetmezliği (diyaliz hastalarında)
• Eritropoietin tedavisi

7.2 Yalancı Düşüklükler

• Hemolitik anemi (eritrosit ömrü kısalır)
• Akut veya kronik kan kaybı
• Kan transfüzyonu (son 3 ay içinde)
• Hipersplenizm
• Ribavirin ve interferon-alfa tedavisi
• Dapson, sülfonamidler (hemoliz yapıcı ilaçlar)
• Gebelik (özellikle 2. ve 3. trimester)
• C ve E vitamini gibi antioksidan kullanımı
• Hemoglobinopatiler (orak hücreli anemi, talasemi)
• Yüksek doz aspirin kullanımı

8. HBA1C  YANLIŞ POZİTİF VE YANLIŞ NEGATİF NEDENLERİ

8.1 Yanlış Pozitif (Yalancı Yüksek HbA1c)

Yukarıda 6.2 bölümünde belirtilen durumlar yanlış pozitif sonuçlara yol açabilir. En sık nedenler:

• Demir eksikliği anemisi
• Splenektomi
• Hemoglobinopatiler (bazı türleri)
• Kronik alkol kullanımı

8.2 Yanlış Negatif (Yalancı Düşük HbA1c)

Yukarıda 7.2 bölümünde belirtilen durumlar yanlış negatif sonuçlara yol açabilir. En sık nedenler:

• Hemolitik anemiler
• Son 3 ay içinde kan transfüzyonu
• Kronik böbrek yetmezliği
• Eritropoietin tedavisi

8.3 Ölçüm Yöntemine Bağlı Interferanslar

• İmmünoassay: Hemoglobin varyantları ve karbamilatlı hemoglobin etkileyebilir
• Enzimatik yöntem: Bazı hemoglobinopatilerde etkilenebilir
• HPLC: Hemoglobin F ve varyantları interferans yapabilir
• Kromatografik yöntemler: Hiperbilirubinemi, karbamilatlı hemoglobin

9. HBA1C  NE ZAMAN TEKRARLANMALI?

9.1 Diyabetli Hastalar

• Glisemik hedefe ulaşılamamışsa: 2-6 ayda bir
• Hedefe ulaşılmış stabil hastalarda: 6 ayda bir
• Tedavi değişikliğinden sonra: 3 ay sonra

9.2 Diyabeti Olmayan Kişiler

• Normal HbA1c (<5.7%): 1-3 yılda bir (risk profiline göre)
• Prediyabet (5.7-6.4%): yılda bir
• Risk faktörleri varsa daha sık

9.3 Özel Durumlar

• Gebelik: HbA1c güvenilir değildir; OGTT tercih edilir
• Anemi varlığında: Yorumlanamaz; alternatif testler
• Hemoglobinopati varlığında: Yöntem seçimi önemlidir

10. HANGİ TESTLERLE BİRLİKTE İSTENMELİ?

HbA1c tek başına yeterli olmayabilir; aşağıdaki testlerle birlikte değerlendirilmelidir:

Test	Kullanım Amacı
Açlık plazma glukozu (APG)	Tanı ve tarama
Oral glukoz tolerans testi (OGTT)	Tanı, özellikle gebelikte
Random plazma glukozu	Akut değerlendirme
Fruktozamin	Kısa vadeli glisemik kontrol (2-3 hafta)
Glikolize albumin	Alternatif kısa vadeli belirteç
Lipid profili	Kardiyovasküler risk değerlendirmesi
Böbrek fonksiyon testleri	Nefropati taraması
Mikroalbuminüri	Diyabetik nefropati taraması

11. 11. • • Fruktozamin Testi: Kan proteinlerinin (özellikle albüminin) glikozla bağ kurmasıyla oluşur. Alyuvar ömründen bağımsız olduğu için son 2-3 haftalık ortalama kan şekerini gösterir.
          • Glike Albümin (GA): Fruktozamin testine benzer şekilde doğrudan albümin proteinine bağlanan şekeri ölçer. Kısa vadeli şeker değişimlerine çok hassastır.
          • Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT / Şeker Yükleme): Vücudun şekeri ne kadar sürede kandan temizleyebildiğini ölçen dinamik bir testtir. Özellikle gebelik diyabeti tanısında altın standarttır.
          • Açlık Kan Glikozu (AKŞ): En az 8 saatlik açlık sonrası kandaki anlık şeker seviyesini ölçer.
          • Sürekli Glikoz İzleme (CGM) Cihazları: Cilt altına yerleştirilen sensörler sayesinde 24 saat boyunca şeker seyrini takip eder ve “Hedef Aralıktaki Zaman” (Time in Range – TIR) oranını hesaplayarak HbA1c konforunda ama daha detaylı veri sunar.

11. DİYABETİ OLMAYAN KİŞİLERDE HbA1c KULLANIMI

HbA1c, diyabeti olmayan kişilerde de prediyabet ve diyabet taraması amacıyla kullanılabilir. Özellikle:

• 45 yaş üstü tüm yetişkinler
• Aşırı kilolu/obez bireyler (BMI ≥25 kg/m²)
• Ailede diyabet öyküsü olanlar
• Gestasyonel diyabet öyküsü olan kadınlar
• Hipertansiyon veya dislipidemi hastaları
• Polikistik over sendromu olan kadınlar

Normal HbA1c saptanan ve risk faktörü olmayan kişilerde 3 yılda bir tekrar önerilir.

12. STANDARDİZASYON

HbA1c sonuçları iki farklı standartta raporlanabilir:

• NGSP (%): DCCT/UKPDS çalışmalarına dayalı
• IFCC (mmol/mol): Uluslararası klinik kimya federasyonu standardı

Dönüşüm formülü:

• NGSP = 0.0915 × IFCC + 2.15
• IFCC = 10.93 × NGSP – 23.5

13. HBA1C KLİNİK ÖZET

HbA1c, diyabet yönetiminin temel taşıdır. Doğru yorumlanması için:

1. Eritrosit ömrünü etkileyen durumlar dışlanmalıdır
2. Ölçüm yöntemi ve standardizasyon bilinmelidir
3. Klinik durumla birlikte değerlendirilmelidir
4. Anemi, hemoglobinopati, gebelik gibi durumlarda alternatif testler düşünülmelidir

 

Hba1c MCQ’s, 50 SORULUK ÇOKTAN SEÇMELİ TEST

SORULAR

1. HbA1c testi, önceki kaç aylık ortalama kan glukoz düzeyini yansıtır?
A) 1 ay
B) 2-3 ay
C) 6 ay
D) 12 ay

2. HbA1c hangi reaksiyon sonucu oluşur?
A) Enzimatik glikasyon
B) Non-enzimatik glikasyon
C) Oksidatif fosforilasyon
D) Glikoliz

3. Normal HbA1c değeri (NGSP %) hangi aralıktadır?
A) <5.7%
B) 5.7-6.4%
C) 6.5-7.0%
D) >7.0%

4. Diyabet tanısı için HbA1c eşik değeri nedir?
A) ≥5.7%
B) ≥6.0%
C) ≥6.5%
D) ≥7.0%

5. Prediyabet HbA1c aralığı nedir?
A) <5.7%
B) 5.7-6.4%
C) 6.5-7.0%
D) 7.0-8.0%

6. HbA1c’nin glikasyonunun yaklaşık yüzde kaçı eritrosit ömrünün son 30 gününde gerçekleşir?
A) %25
B) %50
C) %75
D) %90

7. Aşağıdakilerden hangisi yalancı YÜKSEK HbA1c nedenidir?
A) Hemolitik anemi
B) Demir eksikliği anemisi
C) Akut kan kaybı
D) Eritropoietin tedavisi

8. Aşağıdakilerden hangisi yalancı DÜŞÜK HbA1c nedenidir?
A) Splenektomi
B) Demir eksikliği anemisi
C) Hemolitik anemi
D) Kronik alkol kullanımı

9. HbA1c ölçümü için hangi standart kullanılır?
A) WHO
B) NGSP ve IFCC
C) CLSI
D) ISO

10. IFCC’den NGSP’ye dönüşüm formülü nedir?
A) NGSP = 0.0915 × IFCC + 2.15
B) NGSP = 10.93 × IFCC – 23.5
C) NGSP = IFCC × 0.5
D) NGSP = IFCC + 1.5

11. Diyabetli bir hastada glisemik hedefe ulaşılamamışsa HbA1c ne sıklıkla ölçülmelidir?
A) Her ay
B) 2-6 ayda bir
C) Yılda bir
D) 2 yılda bir

12. Stabil glisemik kontrole sahip diyabetli hastada HbA1c ne sıklıkla ölçülmelidir?
A) Her ay
B) 3 ayda bir
C) 6 ayda bir
D) Yılda bir

13. HbA1c testi için açlık gerekli midir?
A) Evet, 8 saat açlık gerekir
B) Hayır, açlık gerekmez
C) Evet, 12 saat açlık gerekir
D) Sadece sabah yapılmalıdır

14. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c’nin klinik kullanım alanlarından biri DEĞİLDİR?
A) Diyabet tanısı
B) Prediyabet taraması
C) Akut hipoglisemi tanısı
D) Tedavi etkinliğinin izlenmesi

15. Eritrosit ömrü uzadığında HbA1c nasıl etkilenir?
A) Yalancı yüksek
B) Yalancı düşük
C) Değişmez
D) Belirsiz

16. Eritrosit ömrü kısaldığında HbA1c nasıl etkilenir?
A) Yalancı yüksek
B) Yalancı düşük
C) Değişmez
D) Belirsiz

17. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c ölçümünde interferans yapabilir?
A) Hemoglobinopatiler
B) Demir eksikliği
C) Hipertrigliseridemi
D) Hepsi

18. Gebelikte HbA1c kullanımı ile ilgili doğru ifade hangisidir?
A) Güvenilir bir tanı aracıdır
B) Güvenilir değildir, OGTT tercih edilir
C) Daha güvenilirdir
D) Sadece 1. trimesterde kullanılır

19. HbA1c’nin yansıttığı ortalama glukoz düzeyi ile hangi parametre doğrudan ilişkilidir?
A) Açlık glukozu
B) Tokluk glukozu
C) Ortalama glukoz
D) İnsülin düzeyi

20. DCCT çalışması neyi göstermiştir?
A) HbA1c’nin diyabet komplikasyonları ile ilişkisini
B) HbA1c’nin tanı kriteri olduğunu
C) HbA1c’nin tedavi hedefi olduğunu
D) HbA1c’nin standardizasyonunu

21. HbA1c’nin mmol/mol cinsinden normal değeri nedir?
A) <20 mmol/mol
B) <39 mmol/mol
C) <48 mmol/mol
D) <64 mmol/mol

22. Aşağıdaki ilaçlardan hangisi yalancı DÜŞÜK HbA1c’ye neden olabilir?
A) Kortikosteroidler
B) Ribavirin
C) Salisilatlar
D) Metformin

23. Aşağıdaki durumlardan hangisi HbA1c’yi yalancı YÜKSEK gösterebilir?
A) Kronik böbrek yetmezliği
B) Splenektomi
C) Hemolitik anemi
D) Eritropoietin tedavisi

24. HbA1c testi hangi örnek türünde çalışılır?
A) Tam kan (EDTA’lı)
B) Serum
C) Plazma
D) İdrar

25. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c ile birlikte istenmesi gereken testlerden biri DEĞİLDİR?
A) Açlık plazma glukozu
B) Lipid profili
C) Mikroalbuminüri
D) Tiroid stimülan hormon

26. HbA1c testi diyabeti olmayan kişilerde ne amaçla kullanılabilir?
A) Sadece araştırma amaçlı
B) Prediyabet ve diyabet taraması
C) Akut hastalık tanısı
D) Hiçbir amaçla kullanılmaz

27. Normal HbA1c saptanan ve risk faktörü olmayan kişilerde ne sıklıkla tekrar önerilir?
A) Her yıl
B) 2 yılda bir
C) 3 yılda bir
D) 5 yılda bir

28. Orak hücreli anemi hastalarında HbA1c nasıl etkilenir?
A) Yalancı yüksek
B) Yalancı düşük
C) Değişmez
D) Belirsiz

29. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c’nin yalancı yüksek çıkmasına neden olan faktörlerden biridir?
A) Hemolitik anemi
B) Vitamin E kullanımı
C) Kronik alkol kullanımı
D) Kan transfüzyonu

30. HbA1c’nin klinik önemi ile ilgili hangisi YANLIŞTIR?
A) Diyabet tanısında kullanılır
B) Akut glisemik dalgalanmaları gösterir
C) Tedavi etkinliğini izler
D) Komplikasyon riskini öngörür

31. HbA1c testi sonucu en çok hangi dönemden etkilenir?
A) Son 1 hafta
B) Son 1 ay
C) Son 2 ay
D) Son 4 ay

32. Aşağıdaki hemoglobinopati türlerinden hangisi HbA1c ölçümünü etkileyebilir?
A) HbA
B) HbS
C) HbF
D) HbA2

33. Kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda HbA1c nasıl etkilenir?
A) Yalancı yüksek
B) Yalancı düşük
C) Değişmez
D) İnterferans olmaz

34. HbA1c’nin diyabet yönetimindeki optimal hedefi çoğu yetişkin hasta için nedir?
A) <6.0%
B) <7.0%
C) <8.0%
D) <9.0%

35. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c’yi yalancı düşük gösterebilen durumlardan biridir?
A) Demir eksikliği anemisi
B) Splenektomi
C) Kan transfüzyonu
D) Kronik alkol kullanımı

36. HbA1c’nin IFCC standardı hangi birimde raporlanır?
A) %
B) mg/dL
C) mmol/mol
D) g/L

37. Aşağıdaki testlerden hangisi kısa vadeli (2-3 hafta) glisemik kontrolü gösterir?
A) HbA1c
B) Fruktozamin
C) Açlık glukozu
D) İnsülin

38. HbA1c’nin glikasyon reaksiyonu hangi amino asitte gerçekleşir?
A) Lizin
B) Valin
C) Glisin
D) Arginin

39. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c’yi etkileyen faktörlerden DEĞİLDİR?
A) Eritrosit ömrü
B) Glukoz konsantrasyonu
C) Hemoglobin yapısı
D) Kreatinin düzeyi

40. Diyabet tanısı için HbA1c’nin hangi durumda tekrarlanması gerekir?
A) Asemptomatik hastada tek anormal sonuç
B) Semptomatik hastada tek anormal sonuç
C) Her durumda
D) Hiçbir durumda

41. HbA1c düzeyi %7.5 olan bir hasta için doğru yaklaşım nedir?
A) Normal, takip gerekmez
B) Prediyabet, yaşam tarzı değişikliği önerilir
C) Diyabet, tedavi başlanmalıdır
D) Test tekrarlanmalıdır

42. Aşağıdaki durumlardan hangisi HbA1c sonucunu etkilemez?
A) Kan transfüzyonu
B) Gebelik
C) Sigara kullanımı
D) Hemoglobinopati

43. HbA1c’nin yalancı yüksek çıkmasına neden olan ilaç hangisidir?
A) Metformin
B) Kronik salisilat kullanımı
C) İnsülin
D) Statin

44. HbA1c testi için hangi örnek tüpü kullanılır?
A) EDTA’lı tüp
B) Heparinli tüp
C) Sitratlı tüp
D) Serum tüpü

45. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c’nin avantajlarından biridir?
A) Akut glisemik değişiklikleri gösterir
B) Açlık gerektirmez
C) Anemi durumunda güvenilirdir
D) Gebelikte güvenilirdir

46. HbA1c sonucu %6.0 olan bir hasta için doğru değerlendirme nedir?
A) Normal
B) Prediyabet
C) Diyabet
D) Test tekrarlanmalı

47. Aşağıdakilerden hangisi HbA1c ölçüm yöntemi DEĞİLDİR?
A) HPLC
B) İmmünoassay
C) Enzimatik yöntem
D) ELISA

48. HbA1c’nin diyabet komplikasyonları ile ilişkisini gösteren çalışma hangisidir?
A) Framingham
B) DCCT
C) MRFIT
D) ALLHAT

49. Aşağıdakilerden hangisi yalancı DÜŞÜK HbA1c nedeni olan ilaçlardan biridir?
A) Kortikosteroidler
B) Dapson
C) Salisilatlar
D) Oral kontraseptifler

50. HbA1c’nin prediyabet için tekrar önerilen süresi nedir?
A) 3 ayda bir
B) 6 ayda bir
C) Yılda bir
D) 3 yılda bir

CEVAP ANAHTARI VE DETAYLI AÇIKLAMALAR

1. B) 2-3 ay
   HbA1c, eritrositlerin ortalama 120 günlük yaşam süresi boyunca glukoz ile glikasyonu sonucu oluşur. Bu nedenle önceki 2-3 aylık ortalama glukoz düzeyini yansıtır.
2. B) Non-enzimatik glikasyon
   HbA1c, hemoglobinin beta zincirinin N-terminal valin amino asidine glukoz molekülünün non-enzimatik (enzim gerektirmeyen) bağlanmasıyla oluşur.
3. A) <5.7%
   Normal HbA1c değeri <5.7% (NGSP) veya <39 mmol/mol (IFCC) olarak tanımlanır.
4. C) ≥6.5%
   Diyabet tanısı için HbA1c eşik değeri ≥6.5% (≥48 mmol/mol) olarak kabul edilir.
5. B) 5.7-6.4%
   Prediyabet HbA1c aralığı 5.7-6.4% (39-47 mmol/mol) olarak tanımlanır.
6. B) %50
   Glikasyonun yaklaşık %50’si eritrosit ömrünün son 30 gününde (90-120. günler) gerçekleşir. Bu nedenle HbA1c sonucu en çok son 1 aylık dönemden etkilenir.
7. B) Demir eksikliği anemisi
   Demir eksikliği anemisi eritrosit ömrünü uzatarak yalancı yüksek HbA1c’ye neden olur. Hemolitik anemi, akut kan kaybı ve eritropoietin tedavisi ise yalancı düşüklük yapar.
8. C) Hemolitik anemi
   Hemolitik anemi eritrosit ömrünü kısaltarak yalancı düşük HbA1c’ye neden olur. Splenektomi, demir eksikliği ve kronik alkol kullanımı ise yalancı yüksekliğe neden olur.
9. B) NGSP ve IFCC
   HbA1c sonuçları NGSP (%) ve IFCC (mmol/mol) olmak üzere iki standartta raporlanır. NGSP, DCCT/UKPDS çalışmalarına dayanır; IFCC ise uluslararası referans standardıdır.
10. A) NGSP = 0.0915 × IFCC + 2.15
    IFCC (mmol/mol) değerini NGSP (%) değerine dönüştürmek için kullanılan formüldür. Ters dönüşüm: IFCC = 10.93 × NGSP – 23.5.
11. B) 2-6 ayda bir
    Glisemik hedefe ulaşılamamış diyabetli hastalarda HbA1c 2-6 ayda bir ölçülmelidir.
12. C) 6 ayda bir
    Stabil glisemik kontrole sahip diyabetli hastalarda HbA1c 6 ayda bir ölçülebilir.
13. B) Hayır, açlık gerekmez
    HbA1c testi için açlık gerekmez; random olarak alınan kan örneğinde çalışılabilir. Bu, testin önemli avantajlarından biridir.
14. C) Akut hipoglisemi tanısı
    HbA1c akut durumları değil, uzun vadeli glisemik kontrolü gösterir. Akut hipoglisemi tanısında kullanılmaz.
15. A) Yalancı yüksek
    Eritrosit ömrü uzadığında (splenektomi, demir eksikliği anemisi) daha fazla glikasyon zamanı olur ve HbA1c yalancı yüksek çıkar.
16. B) Yalancı düşük
    Eritrosit ömrü kısaldığında (hemolitik anemi, akut kan kaybı) glikasyon için daha az zaman kalır ve HbA1c yalancı düşük çıkar.
17. D) Hepsi
    Hemoglobinopatiler, demir eksikliği ve hipertrigliseridemi HbA1c ölçümünde interferans yapabilir.
18. B) Güvenilir değildir, OGTT tercih edilir
    Gebelikte eritrosit kitlesi ve hemodilüsyon değişiklikleri nedeniyle HbA1c güvenilir değildir; gestasyonel diyabet tanısında OGTT tercih edilir.
19. C) Ortalama glukoz
    HbA1c, uzun vadeli ortalama glukoz düzeyi ile doğrudan ilişkilidir. Bu, testin temel klinik değeridir.
20. A) HbA1c’nin diyabet komplikasyonları ile ilişkisini
    DCCT (Diabetes Control and Complications Trial) çalışması, HbA1c düzeyleri ile diyabet komplikasyonları arasında doğrudan ilişki olduğunu göstermiştir.
21. B) <39 mmol/mol
    IFCC standardında normal HbA1c değeri <39 mmol/mol olarak tanımlanır. Bu, NGSP’de <5.7%’ye karşılık gelir.
22. B) Ribavirin
    Ribavirin ve interferon-alfa hemoliz yaparak yalancı düşük HbA1c’ye neden olur.
23. B) Splenektomi
    Splenektomi eritrosit ömrünü uzatarak yalancı yüksek HbA1c’ye neden olur. Kronik böbrek yetmezliği, hemolitik anemi ve eritropoietin tedavisi ise yalancı düşüklük yapar.
24. A) Tam kan (EDTA’lı)
    HbA1c ölçümü için EDTA’lı tam kan örneği kullanılır. Örnek 4°C’de bir hafta saklanabilir.
25. D) Tiroid stimülan hormon
    HbA1c ile birlikte açlık glukozu, lipid profili ve mikroalbuminüri istenmelidir. TSH rutin olarak birlikte istenmez.
26. B) Prediyabet ve diyabet taraması
    HbA1c, diyabeti olmayan kişilerde prediyabet ve diyabet taraması amacıyla kullanılabilir.
27. C) 3 yılda bir
    Normal HbA1c saptanan ve risk faktörü olmayan kişilerde 3 yılda bir tekrar önerilir.
28. B) Yalancı düşük
    Orak hücreli anemi (HbS), eritrosit ömrünü kısalttığı için HbA1c’yi yalancı düşük gösterir.
29. C) Kronik alkol kullanımı
    Kronik alkol kullanımı asetaldehit-HbA1c bileşiği oluşturarak yalancı yüksek HbA1c’ye neden olur.
30. B) Akut glisemik dalgalanmaları gösterir
    HbA1c akut glisemik dalgalanmaları değil, uzun vadeli ortalama glukozu gösterir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
31. B) Son 1 ay
    Glikasyonun %50’si son 30 günde gerçekleştiği için HbA1c sonucu en çok son 1 aylık dönemden etkilenir.
32. B) HbS
    HbS (orak hücre hemoglobin) HbA1c ölçümünü etkileyerek yalancı düşük sonuçlara neden olabilir.
33. B) Yalancı düşük
    Kronik böbrek yetmezliğinde eritrosit ömrü kısaldığı için HbA1c normalden 1-2% daha düşük çıkabilir.
34. B) <7.0%
    Çoğu yetişkin diyabet hastası için optimal HbA1c hedefi <7.0%’dir. Komorbiditesi olan yaşlı hastalarda <8.0% kabul edilebilir.
35. C) Kan transfüzyonu
    Kan transfüzyonu donör eritrositleri içerdiği için yalancı düşük HbA1c’ye neden olur. Diğer seçenekler yalancı yüksekliğe neden olur.
36. C) mmol/mol
    IFCC standardında HbA1c mmol/mol biriminde raporlanır. NGSP standardında ise % birimi kullanılır.
37. B) Fruktozamin
    Fruktozamin, 2-3 haftalık ortalama glukozu yansıtan kısa vadeli bir belirteçtir. HbA1c ise 2-3 aylık dönemi gösterir.
38. B) Valin
    HbA1c, hemoglobinin beta zincirinin N-terminal valin amino asidine glukoz bağlanmasıyla oluşur.
39. D) Kreatinin düzeyi
    Kreatinin düzeyi HbA1c’yi doğrudan etkilemez. Eritrosit ömrü, glukoz konsantrasyonu ve hemoglobin yapısı HbA1c’yi etkileyen faktörlerdir.
40. A) Asemptomatik hastada tek anormal sonuç
    Asemptomatik hastada tek anormal HbA1c sonucu diyabet tanısı için yeterli değildir; test tekrarlanmalıdır. Semptomatik hastada tek anormal sonuç tanı için yeterlidir.
41. C) Diyabet, tedavi başlanmalıdır
    HbA1c ≥6.5% diyabet tanısı için yeterlidir. %7.5 değeri diyabet tanısını doğrular ve tedavi başlanmalıdır.
42. C) Sigara kullanımı
    Sigara kullanımı HbA1c sonucunu doğrudan etkilemez. Kan transfüzyonu, gebelik ve hemoglobinopati HbA1c’yi etkileyen faktörlerdir.
43. B) Kronik salisilat kullanımı
    Kronik salisilat (aspirin) kullanımı yalancı yüksek HbA1c’ye neden olabilir.
44. A) EDTA’lı tüp
    HbA1c ölçümü için EDTA’lı tam kan örneği kullanılır. Bu, hemoglobin stabilitesini korur.
45. B) Açlık gerektirmez
    HbA1c’nin en önemli avantajlarından biri açlık gerektirmemesidir. Bu, hastanın herhangi bir zamanda test yaptırmasını sağlar.
46. B) Prediyabet
    HbA1c %6.0 değeri prediyabet aralığındadır (5.7-6.4%). Yaşam tarzı değişikliği önerilmelidir.
47. D) ELISA
    ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) HbA1c ölçümünde kullanılan bir yöntem değildir. HPLC, immünoassay ve enzimatik yöntemler kullanılır.
48. B) DCCT
    DCCT (Diabetes Control and Complications Trial), HbA1c ile diyabet komplikasyonları arasındaki ilişkiyi gösteren dönüm noktası çalışmasıdır.
49. B) Dapson
    Dapson hemoliz yaparak yalancı düşük HbA1c’ye neden olur. Kortikosteroidler ve salisilatlar yalancı yüksekliğe neden olabilir.
50. C) Yılda bir
    Prediyabet saptanan hastalarda HbA1c yılda bir kez tekrarlanmalıdır. Bu, diyabet gelişiminin erken saptanması için önemlidir.

KAYNAKÇA

1. MSD Manuals. Prueba de hemoglobina glicosilada (HbA1c)
2. Eyth E, Zubair M, Naik R. Hemoglobin A1C. [Updated 2025 Jun 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from:  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK549816/
3. Welcome to the NGSP Web Site
4. CDA-AMC. Retesting intervals for HbA1c