- Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP)’nın Amacı:
- Hedefi, başta bebekler ve çocuklar olmak üzere tüm duyarlı yaş gruplarını, aşı ile önlenebilir hastalıklara karşı bağışık kılmaktır.
- Temel ilkesi, her çocuğun hayata sağlıklı bir başlangıç yapmasını sağlamak ve toplumda bu hastalıkların görülmesini engellemektir.
- Türkiye Çocukluk Çağı Aşı Takvimi (Güncel):
Bu takvim, doğumdan itibaren belirli aralıklarla uygulanan rutin aşıları kapsar. Aile hekimi, takibi altındaki her çocuk için bu takvimi rehber almalıdır.
| Zaman | Yapılması Gereken Aşılar |
| Doğumda | Hepatit B (1. doz), BCG (Verem) |
| 1. Ay | Hepatit B (2. doz) |
| 2. Ay | DaBT-İPA-Hib (5’li Karma – 1. doz), KPA (Konjuge Pnömokok – 1. doz), OPA (Çocuk Felci – 1. doz) |
| 4. Ay | DaBT-İPA-Hib (5’li Karma – 2. doz), KPA (Konjuge Pnömokok – 2. doz), OPA (Çocuk Felci – 2. doz) |
| 6. Ay | DaBT-İPA-Hib (5’li Karma – 3. doz), Hepatit B (3. doz), OPA (Çocuk Felci – 3. doz) |
| 12. Ay | KPA (Konjuge Pnömokok – Pekiştirme), KKK (Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak – 1. doz), Su Çiçeği (1. doz) |
| 18. Ay | DaBT-İPA-Hib (5’li Karma – Pekiştirme), OPA (Çocuk Felci – Pekiştirme), Hepatit A (1. doz) |
| 24. Ay | Hepatit A (2. doz) |
| İlkokul 1. Sınıf | DaBT-İPA (4’lü Karma – Pekiştirme), KKK (Pekiştirme), Su Çiçeği (2. doz), OPA (Okul Dozu) |
| İlkokul 8. Sınıf | Td (Erişkin Tipi Difteri-Tetanoz – Pekiştirme) |
- Aşısız veya Eksik Aşılı Çocuğa Yaklaşım (Yakalama Aşılaması):
Temel prensip, “Aşı takvimini yeniden başlatmaya gerek yoktur, kaldığı yerden devam edilir ve eksik dozlar tamamlanır.”
- Değerlendirme:Çocuğun yaşı, aşı kartı (varsa), önceki aşı kayıtları dikkatle incelenir. Kayıt yoksa, çocuk “aşısız” kabul edilir.
- Yaş Gruplarına Göre Planlama:
- <12 Ay:Mümkün olan en kısa sürede, aşılar arasındaki minimum aralıklara uyarak tüm aşıları hızlandırılmış bir şekilde tamamlanır.
- 1-4 Yaş:Bu yaş grubunda yapılması gereken tüm aşılar (KKK, Su Çiçeği, Hepatit A, pekiştirme dozları) değerlendirilir ve eksikler tamamlanır.
- >4 Yaş (Okul Çağı):Okul öncesi ve okul çağı pekiştirme dozları (dörtlü karma, KKK, Su Çiçeği 2. doz, Td) kontrol edilir ve uygulanır.
- Minimum Aşı Aralıkları (Kritik Önem Taşır):
- İnaktif Aşılar (5’li Karma, Hepatit B, KPA vb.):Dozlar arasında genellikle en az 4 hafta olmalıdır.
- Canlı Aşılar (KKK, Su Çiçeği):
- Aynı gün uygulanmazlarsa, aralarında en az 4 hafta olmalıdır.
- Kızamıkçıklı veya KKK aşısı sonrası BCG aşısı için 4 hafta beklenmelidir. BCG önce yapıldıysa beklemeye gerek yoktur.
- Özel Durumlar ve Kontrendikasyonlar:
- Canlı Aşılar (KKK, Su Çiçeği, OPA):Bağışıklığı baskılanmış bireylere (örn. kanser tedavisi görenler, ağır immün yetmezliği olanlar) uygulanmaz. Aile bireyleri için ise genellikle uygundur (zayıflatılmış virüs dışkıyla atılmaz).
- İnaktif Aşılar:Bağışıklığı baskılanmış bireylerde güvenle uygulanabilir ve özellikle önerilir.
- Yumurta Alerjisi:KKK aşısı, yumurta alerjisinde kontrendike değildir.
- Jelatin veya Antibiyotik Alerjisi:Aşı içeriği kontrol edilmeli, gerekirse alternatif aşı veya protokol değerlendirilmelidir.
- Aşı Reddi veya Tereddüdünde İletişim:
- Empati kurun, endişeleri dinleyin.
- Bilimsel, anlaşılır ve net bilgiler verin.
- Aşıların güvenliği ve etkinliği hakkında kanıta dayalı bilgiler paylaşın (örn. Danimarka çalışması).
- Toplumsal bağışıklığın önemini vurgulayın.
- İlişkiyi koparmayın, kapıyı açık bırakın.
GENİŞLETİLMİŞ BAĞIŞIKLAMA PROGRAMI ve AŞISIZ/EKSİK AŞILI ÇOCUKLAR İÇİN ÖNERİLER – 20 SORULUK TEST
- Genişletilmiş Bağışıklama Programı’nın (GBP) temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Sadece bebekleri aşı ile önlenebilir hastalıklardan korumak
b) Tüm duyarlı yaş gruplarını, aşı ile önlenebilir hastalıklara karşı bağışık kılmak
c) Sadece salgın dönemlerinde aşılama yapmak
d) Aşı üretimini teşvik etmek
e) Sadece risk gruplarına özel aşılar sağlamak - Türkiye’de çocukluk çağı aşı takvimine göre, doğumda hangi aşılar uygulanır?
a) Sadece Hepatit B
b) Hepatit B ve BCG
c) BCG ve KPA
d) DaBT-İPA-Hib ve Hepatit B
e) Hepatit B ve OPA - Beşli karma aşısının (DaBT-İPA-Hib) pekiştirme dozu hangi ayda yapılır?
a) 6. ay
b) 12. ay
c) 18. ay
d) 24. ay
e) 48. ay - Aşısız veya eksik aşılı bir çocuk sağlık kuruluşuna getirildiğinde izlenecek en doğru yaklaşım nedir?
a) Aşı takvimini sıfırdan başlatmak
b) Sadece eksik olduğu düşünülen aşıyı yapmak
c) Aşı kartına bakmadan tüm aşıları tekrarlamak
d) Eksik dozları tamamlamak, takvimi kaldığı yerden devam ettirmek
e) Aşıları yalnızca belirli aylarda yapmak - İki doz canlı aşı (örneğin KKK ve Su Çiçeği) aynı gün uygulanmazsa, aralarında bırakılması gereken minimum süre ne kadardır?
a) 24 saat
b) 1 hafta
c) 4 hafta
d) 8 hafta
e) 12 hafta - KKK aşısından sonra BCG aşısı yapılacaksa, aradaki minimum süre ne kadar olmalıdır?
a) Beklemeye gerek yoktur
b) 24 saat
c) 1 hafta
d) 4 hafta
e) 3 ay - Aşağıdaki aşılardan hangisi bağışıklığı baskılanmış bir çocuğa KESİNLİKLE UYGULANMAZ?
a) Hepatit B aşısı
b) İnaktif polio aşısı (İPA)
c) Beşli karma aşısı (DaBT-İPA-Hib)
d) Konjuge pnömokok aşısı (KPA)
e) Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak (KKK) canlı aşısı - Hepatit A aşısının takvimdeki dozları hangi aylarda uygulanır?
a) 2. ve 4. aylar
b) 6. ve 12. aylar
c) 12. ve 18. aylar
d) 18. ve 24. aylar
e) 24. ve 36. aylar - Aşı uygulamalarında ‘minimum aralık’ kavramı ne anlama gelir?
a) Aşıların erken yapılabileceği en kısa süre
b) Aşıların yapılması için ideal süre
c) Aşıların geciktirilebileceği en uzun süre
d) İki aşı dozu arasında beklenmesi gereken en kısa süre
e) Aşıların raf ömrü - Konjuge Pnömokok Aşısı’nın (KPA) pekiştirme dozu hangi ayda yapılır?
a) 6. ay
b) 12. ay
c) 18. ay
d) 24. ay
e) İlkokul 1. sınıf - Aşı kaydı olmayan 3 yaşındaki bir çocuk getirildiğinde, aşılama durumunu değerlendirirken öncelikle ne yapılmalıdır?
a) Tüm aşıları tekrarlanmalıdır
b) Sadece KKK aşısı yapılmalıdır
c) Çocuk aşısız kabul edilip, yaşına uygun yakalama aşı şemasına göre tüm aşıları planlanmalıdır
d) Aşı yapılması için 5 yaşına kadar beklenmelidir
e) Sadece pekiştirme dozları yapılmalıdır - İlkokul 1. sınıfta uygulanan pekiştirme dozları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
a) Dörtlü karma aşı (DaBT-İPA)
b) KKK
c) Su Çiçeği (2. doz)
d) Hepatit B
e) OPA (Oral Polio Aşısı) - Aşıların etkinliğini ve güvenliğini sağlamak için soğuk zincir hangi sıcaklık aralığında korunmalıdır?
a) -20°C ile -80°C
b) 0°C ile +4°C
c) +2°C ile +8°C
d) +8°C ile +15°C
e) Oda sıcaklığı - Aşı uygulaması öncesinde aşağıdaki kontrollerden hangisi MUTLAKA yapılmalıdır?
a) Sadece aşının son kullanma tarihi
b) Sadece aşının fiziksel görünümü
c) Aşının barkodu, son kullanma tarihi ve ATS’den kullanılabilirlik onayı
d) Sadece aşının barkodu
e) Sadece enjektörün steril olduğu - Aşağıdaki durumlardan hangisinde aşı yapılması kesinlikle kontrendikedir?
a) Hafif ateş (37.8°C)
b) Ailede aşı sonrası hafif döküntü öyküsü
c) Antibiyotik kullanımı
d) Önceki dozda veya aşı bileşenine karşı anafilaksi öyküsü
e) Anne sütü alma - Aşısız olduğu belirlenen 6 aylık bir bebek için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
a) Sadece hepatit B aşısına başlanır
b) Tüm aşılar aynı gün uygulanır
c) Mümkün olan en kısa sürede, minimum aralıklara uyularak tüm aşılar başlanır ve tamamlanır
d) Aşılar 1 yaşına ertelenir
e) Sadece canlı aşılar yapılır - İlkokul 8. sınıfta uygulanan Td aşısı hangi hastalıklara karşı koruma sağlar?
a) Difteri, Boğmaca, Tetanoz
b) Difteri, Tetanoz
c) Tetanoz, Hepatit B
d) Difteri, Hepatit B
e) Boğmaca, Tetanoz - Aşı reddi olan bir aile ile iletişim kurarken aşağıdaki yaklaşımlardan hangisinden KAÇINILMALIDIR?
a) Empati kurmak
b) Bilimsel kanıtlarla konuşmak
c) Korku taktikleri kullanmak
d) Sabırlı olmak
e) Toplumsal bağışıklığın önemini anlatmak - Aynı ekstremiteden iki farklı aşı yapılması gerektiğinde, aşılar arasında bırakılması gereken minimum mesafe ne kadardır?
a) 1 cm
b) 2 cm
c) 5 cm
d) 10 cm
e) Mesafe önemli değildir - Aşı Takip Sistemi (ATS) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi YANLIŞTIR?
a) Aşıların sıcaklık ve stok durumunu izler
b) Karekod tabanlı bir sistemdir
c) Aşı uygulanmadan önce kullanılabilirlik onayı alınmalıdır
d) Sadece aşı stok durumunu takip eder, sıcaklık takibi yapmaz
e) Sıcaklık aşımlarında uyarı verebilir
CEVAP ANAHTARI ve AÇIKLAMALARI
- Cevap: b) Tüm duyarlı yaş gruplarını, aşı ile önlenebilir hastalıklara karşı bağışık kılmak GBP’nin hedefi sadece bebekler değil, aşı ile korunabilir hastalıklara karşı duyarlı olan her yaş grubudur (bebekler, çocuklar, okul çağındakiler, erişkinler, risk grupları).
- Cevap: b) Hepatit B ve BCG Türkiye ulusal aşı takviminde doğumda Hepatit B’nin ilk dozu ve BCG (verem) aşısı uygulanmaktadır.
- Cevap: c) 18. Ay DaBT-İPA-Hib (beşli karma) aşısının rapel (pekiştirme) dozu, 18. ayda yapılır.
- Cevap: d) Eksik dozları tamamlamak, takvimi kaldığı yerden devam ettirme Aşısız veya eksik aşılı çocuklarda temel kural, takvimi sıfırdan başlatmak değil, çocuğun yaşına ve önceki aşı kayıtlarına göre eksik kalan dozları, aşılar arasındaki minimum aralıklara uyarak tamamlamaktır.
- Cevap: c) 4 haft Aynı gün uygulanmayan iki canlı aşı arasında, immün yanıtın optimal olması için en az 4 hafta (28 gün) süre bırakılmalıdır.
- Cevap: d) 4 haftaKKK gibi bir canlı aşıdan sonra BCG (canlı bakteri aşısı) yapılacaksa, arada en az 4 hafta olmalıdır. BCG önce yapıldıysa bu süre beklenmez.
- Cevap: e) Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak (KKK) canlı aşısı Bağışıklığı baskılanmış bireylerde canlı aşılar (KKK, Su Çiçeği, OPA) kontrendikedir çünkü aşı suşunun kontrolsüz çoğalması ve hastalığa neden olma riski vardır. İnaktif aşılar ise güvenle uygulanabilir.
- Cevap: d) 18. ve 24. aylarHepatit A aşısı, 18. ayda birinci doz ve 24. ayda ikinci doz olmak üzere iki doz şeklinde uygulanır.
- Cevap: d) İki aşı dozu arasında beklenmesi gereken en kısa süreMinimum aralık, bir aşının serisindeki iki doz arasında olması gereken en kısa süredir. Bu süreden daha erken uygulama, immün yanıtı olumsuz etkileyebilir.
- Cevap: b) 12. Ay Konjuge Pnömokok Aşısı (KPA), 2. ve 4. aylarda iki doz primer seri ve 12. ayda bir pekiştirme dozu şeklinde uygulanır.
- Cevap: c) Çocuk aşısız kabul edilip, yaşına uygun yakalama aşı şemasına göre tüm aşıları planlanmalıdırAşı kaydı olmayan çocuklar, daha önce hiç aşılanmamış kabul edilir. Yaşına uygun olarak, tüm rutin aşıları için bir “yakalama şeması” oluşturulur ve minimum aralıklara dikkat edilerek hızla tamamlanır.
- Cevap: d) Hepatit Bİlkokul 1. sınıfta DaBT-İPA (dörtlü karma), KKK, Su Çiçeği (2. doz) ve OPA pekiştirme dozları yapılır. Hepatit B aşısının pekiştirme dozu yoktur, primer seri (0-1-6. ay) ile tamamlanır.
- Cevap: c) +2°C ile +8°CAşıların etkinliğini ve güvenliğini korumak için soğuk zincirdeki tüm depolama ve taşıma süreçlerinde sıcaklık +2°C ile +8°C arasında tutulmalıdır.
- Cevap: c) Aşının barkodu, son kullanma tarihi ve ATS’den kullanılabilirlik onayıAşı uygulaması öncesi bu üç kontrol de mutlaka yapılmalıdır. Barkod ve son kullanma tarihi fiziksel kontrol, ATS onayı ise aşının uygun sıcaklık koşullarında saklandığının dijital teyididir.
- Cevap: d) Önceki dozda veya aşı bileşenine karşı anafilaksi öyküsü Bilinen tek ve geçerli kesin kontrendikasyon, aşıya veya herhangi bir bileşenine karşı gelişen şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi) öyküsüdür.
- Cevap: c) Mümkün olan en kısa sürede, minimum aralıklara uyularak tüm aşılar başlanır ve tamamlanı6 aylık aşısız bir bebek için acilen bir yakalama şeması başlanmalıdır. Aşılar, birbirleri arasındaki minimum sürelere (genellikle 4 hafta) uyularak, mümkün olan en kısa sürede tamamlanacak şekilde planlanır.
- Cevap: b) Difteri, Tetanozİlkokul 8. sınıfta uygulanan Td aşısı, Erişkin Tipi Difteri-Tetanoz aşısıdır. İçindeki difteri toksoidi miktarı çocuk tipine göre azaltılmıştır, boğmaca komponenti içermez.
- Cevap: c) Korku taktikleri kullanmakKorkuya dayalı iletişim (“Aşı olmazsanız çocuğunuz ölür”), genellikle savunmacı bir tutumu tetikler, güveni zedeler ve iletişimi koparma riski taşır. Etkili iletişim, empati, saygı ve güven üzerine inşa edilmelidir.
- Cevap: b) 2 cmAynı ekstremiteden yapılan farklı aşıların enjeksiyon bölgeleri arasında, olası lokal reaksiyonların (kızarıklık, şişlik) birleşmemesi ve doğru değerlendirilebilmesi için en az 2 cm mesafe bırakılmalıdır.
- Cevap: d) Sadece aşı stok durumunu takip eder, sıcaklık takibi yapmazBu ifade yanlıştır. ATS, aşıların hem stok durumunu hem de sıcaklık durumunu 7/24 izleyen karekod tabanlı kapsamlı bir sistemdir. Sıcaklık aşımlarında kullanıcıyı uyarır.
https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization#tab=tab_1
2000 Total 3 Gün
