LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU

Alanin Transaminaz ( ALT = SGPT) :

Artmış alanin transaminaz karaciğer hastalıkları ( hepatosit hasarı), hepatit, safra yolu hastalıklarında ve ilaçlara bağlı olarak artar.

Albümin:

Artmış albümin dehidratasyon da, azalmış albümin ise karaciğer hastalıklarında, nefrotik sendromda, kalp yetmezliğinde, açlık ve yetersiz beslenmede, barsak emilim bozukluklarında, lösemide olur.

Alkali Fosfataz (ALP):

Yüksek alkali fosfataz ergenlikte hızlı kemik gelişimi dönemlerinde, kemik hastalıklarında, kırıklarda, karaciğer ve kemik tümörlerinde, lösemide görülür.

Aspartat Transaminaz ( AST=SGOT):

Yüksekliği alkolizm, siroz, hepatit, ilaca bağlı, safra yolu hastalıklarında görülür. Azalmış AST üremide, B6 eksikliğinde ve ilaca bağlı olarak görülür.

Direk Bilirübin:

Artmış direk bilirübin hepatit, siroz, neoplazm, safra yolu hastalıkları ve yeni doğan sarılığında görülür.

Total Bilirübin:

Karaciğer hastalıkları (hepatit, siroz, neoplazm), alkolizm, hemolitik hastalıklar, safra yolu hastalıkları ( taş, tıkanma, tümör) yeni doğan sarılığı ve anoreksi de görülür.

Kalsiyum:

Artmış kalsiyum hiperparatiroidizm de, akciğer ve meme kanserinde, kemik resorbsiyonu nun arttığı durumlarda görülür. Azalmış kalsiyum beslenme bozukluklarında, barsak emilim bozukluklarında, Vit D eksikliğinde görülür.

Karbon Dioksit:

Artmış karbon dioksit Respiratuvar asidoz ve/ veya metabolik alkalozda, azalmış karbon dioksit respiratuvar alkaloz ve / veya metabolik asidoz da görülür.

Klor ( Cl):

Artmış klor miktarı dehidratasyonda, metabolik asidozda, azalmış klor miktarı ise aşırı hidrasyonda respiratuvar asidoz ve metabolik alkaloz da görülür.

Total kolesterol:

Artmış total kolesterol, beslenme bozukluğu, hipotiroidizm de görülür. Azalmış total kolesterol beslenme bozukluğu, emilim bozukluğu ve hematolojik hastalıklarda görülür.

Kreatinin:

Artmış kreatinin renal hastalıklarda, böbrek yetmezliğinde, Glomerüler filtrasyonun düştüğü durumlarda artar, düşük kreatinin ise kas kitlesinin azaldığı durumlarda, karaciğer hastalıklarının ileri dönemlerinde görülür.

Ferritin:

Artmış ferritin hemokromatoz, hematolojik hastalıklar, akut karaciğer hastalıkları, lenfoma ve hepatosellüler karsinomada görülür. Düşük ferritin ise demir eksikliğinde görülür.

Gama Glutamik transferaz ( GGT):

GGT safra yolu tıkanmalarında, siroz da, hepatitlerde, karaciğer ve pankreas kanserlerinde ve alkolizm de artar.

Glikoz:

Kan şekeri diyabet de yüksek, insülinoma da düşük seyreder.

High Density Lipoprotein ( HDL):

Artmış HDL östrojen yüksekliğinde, Doğum kontrol hapları kullanımı sırasıdna, ilaçlara bağlı olarak yüksek seyreder,  obezite de, diyabette ve üremi de düşük seyreder.

Demir ( Fe):

Yüksek demir hemakromatoz da, hemolitik anemide, akut karaciğer hastalıklarında yüksek görülür. Düşük demir ise demir eksikliği anemisinde görülür.

Laktat Dehidrojenaz (LDH):

Neoplazm larda, hematolojik hastalıklarda, miyokard, pulmoner ve renal infarktüslerde, infeksiyöz mononükleozisde LDH yükselir.

Low Density Lipoprotein (LDL):

Yüksek LDL ateroskleroz ve koroner kalp hastalıklarında yüksek bulunur.

Magnezyum (Mg):

Yüksek Mg böbrek yetmezliği ve solunum yetmezliğinde, düşük Mg epilepsi ataklarında, tetani de, kardiak aritmilerde, Ca ve K düşüklüğünde görülür.

Fosfor ( fosfat) :

Böbrek taşlarına, böbrek yetmezliğinde, akromegalide, hipoparatiroidizm de, kemik metastazlarında yüksek görülür. Osteomalazi de, hiperparatiroidide düşük bulunur.

Potasyum (K):

Yüksek potasyum travma ve ezilmelerde, Addison hastalığında, asidoz da, böbrek hastalıklarında yüksek bulunur. Primer aldosteronizm de metabolik alkaloz da, Cushing sendromunda, renal tübüler hastalıklarda ise düşer.

Total Protein:

Dehidratasyonda total protein yüksek bulunur, beslenme bozukluğu, emilim bozuklukları ve ödem de düşük bulunur.

Sodyum (Na):

Yüksek Na dehidratasyonda, Cushing sendromunda, aldosteronizm de görülür. Düşük Na ise addison hastalığı, over hidrasyon, hipopituitarizm ve karaciğer hastalıklarında görülür.

Total Demir Bağlama Kapasitesi (TDBK):

Artmış TDBK demir eksikliğinde. Azalmış TDBK hemokromatoz da görülür.

Trigliserid:

Artmış trigliserid aterosklerotik hastalıklarda, koroner arter hastalıklarında, aşırı karbonhidrat alımında, obezite ve pankreatitte görülür.

Üre:

Artmış üre kronik böbrek hastalıklarında, akut böbrek yetmezliğinde, ketoasidoz da, dehidratasyonda ve GİS kanamalarda görülür. Düşük üre ise gebeliğin son dönemlerinde, protein alımının azaldığı durumlarda, aşırı hidrasyonda, SIADH ve karaciğer yetmezliğinde görülür.

Ürik Asit:

GUT hastalığında, böbrek taşında, metabolik hastalıklarda, diüretik kullanımında, dissemine neoplazm larda, alkol alımında, böbrek yetmezliğinde hipertansiyonda artar.



FERRİTİN

Ferritin testi; Serum ferritin;

Ferritin hücrelerin içinde ilerde kullanılmak üzere demir saklayan proteindir. İnsan vücudu için demir çok değerlidir. Vücudumuz demiri atamaz, demir kullanıldıktan sonra ferritin ile hücre içinde depolanır. Ferritin testi kandaki demir miktarını gösterir. Demir arttıkça ferritin de artar. Demir içeren ilaçlar ferritin düzeyini etkiler.

Ferritin testi ne için istenir?

Ferritin testi vücudun demir deposunu gösterir, kansızlık araştırmasında, kronik hastalık anemisi teşhisinde istenir.

Ferritin normal değeri:

Erkeklerde: 12 – 300 ng/mL,
Kadınlarda: 12- 150 ng/mL arasındadır.

Ferritin miktarını arttıran sebepler:

  •  Enfeksiyon hastalıkları sırasında ferritin seviyesi artar,
  •  Alkolik karaciğer hastalıkları,
  •  Sık kan nakli yapılması,
  •  Hemokromatoz sırasında ferritin yükselir.

Ferritin seviyesini düşüren sebepler:

  •  Kronik kan kayıpları;
    •  Aşırı adet kanamaları,
    •  Gastrointestinal sistem kanamaları,
  •  Demir emiliminin bozulması,
  •  Demir eksikliği anemisi sırasında ferritin düşer.

Referanslar:

McPherson RA and Pincus MR. Henry’s Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods. 21st ed. Philadelphia, Pa: WB Saunders; 2007:78.

Hoffman R, Benz Jr. EJ, Shattil SJ, et al., eds. Hematology: Basic Principles and Practice. 4th ed. Philadelphia, Pa: Churchill Livingston; 2005:482.




OKUL ÖNCESİ CHECK-UP PROGRAMI

Okul öncesi check-up programı okul çağı çocuklarının başarılarını ve öğrenme kabiliyetlerini etkileyebilecek en sık rastlanan problemlerinin arandığı sağlık taramasıdır.

Bu programda öncelikle büyüme gelişmeyi ve öğrenme kapasitesini etkileyecek metabolizma bozuklukları aranır bu amaçla özellikle troid fonksiyonları, demir, demir bağlama kapasitesi, ferritin, böbrek fonksiyonları ve karaciğer fonksiyonları testleri yapılır. Ayrıca dışkı mikroskopisi ve parazit araştırması yapılır. Bu araştırmalar dışında aşı ile önlenebilen hepatit A ve B taraması yapılarak aşı gereksinimi belirlenir. Bu laboratuar testlerinin yanında çocukların göz ve KBB muayenelerinden de geçirilmesi esastır.
Okul öncesi sağlık taraması özellikle okula yeni başlayan çocuklar ile beklenmedik şekilde okul başarısı düşen veya beklenen okul başarısını gösteremeyen çocuklara yapılmalıdır. Okul öncesi Check Up programı aşağıdaki laboratuvar testlerini içerir.

Testler:

• TAM KAN SAYIMI
• TAM İDRAR TAHLİLİ
• DIŞKI MİKROSKOPİSİ
• KAN GURUBU TAYİNİ
• T3
• T4
• TSH
• KAN ŞEKERİ
• SERUM DEMİRİ
• TOTAL DEMİR BAĞLAMA KAPASİTESİ
• FERRİTİN
• SGOT
• SGPT
• ASO
• CRP
• RF
• ÜRE
• KREATİNİN
• ANTİ HAV TOTAL
• HBS AG
• ANTİ HBS



DEMİR EKSİKLİĞİ

1. Demir eksikliği anemisi nedir?

Demir eksikliği anemisi : kan hücrelerinin yapımı için gerekli olan demirin dışarıdan besinlerle yetersiz alınması yada vücuttan aşırı miktarda kaybedilmesi sonucu kan hücrelerinin azalması ve kansızlığın oluşmasıdır.

2. Çocukluk çağında demir eksikliği anemisi ?

Ülkemizde en sık 6-24 aylar arasındaki; anne sütünü az alan, fazla inek sütü tüketen ve demirden zengin ek gıdaların diyete eklenmediği süt çocuklarında gözlenmektedir. İkinci sıklıkla büyümenin hızlı olduğu okul çağındaki çocuklarda ve adolesanlarda da rastlanmaktadır.

3. Demir eksikliği anemisi neden olur?

  •  Hızlı büyüme nedeniyle vücut demir gereksiniminin artması
  •  Besinlerle yetersiz demir alınması
  • Besinlerle alınan demirin emiliminde bozukluk olması
  •  Kanama ile vücuttan demir kaybının artması

Çocukluk çağında sıklıkla ilk iki nedenin bir arada olduğu durumlarda anemi gelişir.

4. Demir eksikliği anemisinin belirtileri nelerdir?

Aneminin süresi ve ciddiyetine bağlı olarak bulgular değişebilir, hafif demir eksikliği anemisinde hiçbir bulgu olmayabilir. Bunun yanında solukluk, halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, dikkat azalması, daha küçük çocuklarda; huzursuzluk, iştahsızlık en sık gözlenen bulgulardır.

5. Demir eksikliği anemisinin tedavisi nasıl yapılır? 

Demirden zengin gıdaların diyete eklenmesi ve demir içeren preperatların kullanılmasıyla kolayca tedavi edilebilir. Vücut demir depolarının dolması için tedaviye uygun dozlarda en az 3 ay devam edilmelidir.

6. Demir içeren preparatlar kullanılırken nelere dikkat edilmelidir?

Doktorunuzun belirttiği dozlarda günde 2 yada 3 kez, iki öğün arasında, yemeklere karıştırılmadan verilmelidir. Taze sıkılmış meyve suları ile alınması demirin barsaklardan emilimini artıracaktır.Yan etkiler görüldüğü zaman daha düşük dozlarda ve tek seferde de verilebilir.

7. Tedavinin yan etkileri nelerdir?

Dişlerde boyanma, ağızda metalik tat hissi, bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal, kabızlık en sık görülen yan etkilerdir. Dişlerdeki boyama geçicidir, ancak nadiren de kalıcı olabilir. Verilen demir preparatının ağzın gerisine doğru verilmesiyle önlenebilir. Hastanın gaitası koyu renk çıkabilir. Diğer bulguların gözlenmesi tedavinin kesilmesini gerektirmez, dozun azaltılması ve yemeklerle birlikte alınması yeterlidir.

8. Demir preparatlarının fazla alınması zararlı mıdır ?

Demirin azı olduğu kadar fazlası da zararlıdır. Fazla alınan demir vücutta, özellikle eklemler, kalp, karaciğer gibi organlarda birikerek bu organların fonksiyonlarını bozabilir.

9. Demirden zengin gıdalar nelerdir?

Kırmızı etler, tavuk, balık, yumurta, ıspanak, bezelye, fıstık, pekmez ve üzüm demirden zengin gıdalar arasında yer alır.

10. Çocukluk çağında demir eksikliği anemisi nasıl önlenebilir?

Anne sütüne en az 6 ay devam edilmesi, anne sütünün olmadığı durumlarda demir içeren mamaların kullanılması, 6 aydan sonra ek gıdalara geçildiği zaman demirden zengin gıdaların diyete eklenmesi ve inek sütünün günde yarım litreden fazla kullanılmamasıyla demir eksikliği anemisinin gelişmesi önlenebilir.




ANEMİ (KANSIZLIK)

Anemi çocuklarda büyüme gelişme geriliğinin en önemli sebeplerinden biridir. Öğrenme kabiliyetini düşüren zeka gelişimini yavaşlatan ve okul başarısını düşüren kansızlık basit kan testleriyle kolayca tespit edilebilen bir hastalıktır.

ANEMİ (KANSIZLIK) NEDİR?

Kansızlık özellikle büyüme, gelişme, zeka ve başarıyı olumsuz etkileyen bir sağlık sorunudur. Anemi kan hücrelerinin eksikliği sonucu oluşan kansızlık tablosudur. Kansızlık özellikle büyüme gelişme geriliği, öğrenme, zeka ve okul başarısında düşmeye neden olduğundan giderek büyüyen bir toplumsal sorun haline gelmektedir. Kansızlıktan en çok hamileler, bebekler, okul çağı çocukları ve gençler etkilenmektedir. Kansızlık birçok sebebe bağlı olabilir. Ülkemizde en sık görülen kansızlık sebebi demir ve vitamin eksikliğidir. demir ve vitamin eksikliğinin ise en büyük sebebi dengesiz ve düzensiz beslenmedir. Kansızlık basit testlerle çok kolay ve hızlı tespit edilebilir. Doğumdan itibaren düzenli kan sayımı yapılması kansızlık ve kötü sonuçları önlemenin en temel yoludur.

ANEMİ ŞİKAYETLERİ NELERDİR ?

Kansızlığın şiddetine ve süresine bağlı olarak çarpıntı, solukluk, çabuk yorulma, halsizlik, konsantrasyon azalması, baş ağrısı, nefes darlığı, uykuya meyil, baş dönmesi, çocuklarda huzursuzluk,iştahsızlık, okul başarısında düşme en sık görülen şikayetlerdir. Hamilelerde ve çocuklarda kansızlık büyüme ve gelişmeyi bozar.

ANEMİ NASIL TESPİT EDİLİR ?

Anemi nedenleri basit kan testleriyle kolayca tespit edilebilir. Anemi tespit edilen hastalarda serum demiri, demir bağlama kapasitesi ve ferritin miktarına mutlaka bakılmalıdır. Şikayet olsun olmasın doğumdan itibaren yılda bir kan sayımı yapılması kansızlığı tespit etme ve önlemenin ilk adımıdır. Ayrıca halsizlik, yorgunluk, solukluk, çabuk yorulma, okul başarısında düşme, çarpıntı şikayetleri varsa mutlaka bir kan sayımı yapılmalıdır

 




TRANSFERRİN

Transferin kanda demiri taşıyan bir proteindir. Her bir trasferrin molekülü iki tane demir  taşır. Transferrin testi tek başına bir hastalığı göstermez. Beraberinde serum demiri, ferritin, demir bağlama kapasitesi ve hemosiderin de bakılmalıdır.

Transferrinin normal değerleri:

Erkek: 275-430 mg/dl
Kadın: 275-430 mg/dl.

 Transferin seviyesini düşüren sebepler

• Enfeksiyon hastalıkları,
• Tümörler
• Beslenme bozuklukları,
• Genetik hastalıklar,
• Karaciğer hastalıkları,
• Alkolizm,
• Gebelik
• Fazla kan nakli transferrin seviyesini yükselten sebeplerdir.

 




HEMOGLOBİN

Hb; Hgb;

Kanı oluşturan ana hücreler eritrositlerdir. Eritrositlere içindeki kırmızı rengi veren hemoglobin dir. Hemoglobin kandaki oksijeni dokulara taşır. Eksikliği ciddi rahatsızlıklara neden olur.

Hemoglobini Yükselten Sebepler

  •  Yüksek irtifada yaşamak,
  •  Sigara içmek,
  •  Kronik karbonmonoksid zehirlenmesi,
  •  Kirli hava,
  •  Bazı akciğer ve kalp hastalıkalrı,
  •  Kalp yetmezliği.

Hemoglobini Azaltan Sebepler

  •  Kan kayıpları,
  •  Kan yıkımının çok olduğu hastalıklar,
  •  Eritrosit ömrünün kısaldığı hastalıklar,
  •  Kan yapımının bozuk olduğu kan hastalıkalrı,
    •  Akdeniz anemisi,
    •  Hemoglobinopatiler,
    • Talasemi,
  •  Kötü beslenme,
  •  Demir eksikliği,
  •  Demir emilmesinin bozulduğu hastalıklar,
  •  Kemik iliğini ilgilendiren hastalıklar ve tümörler,
  •  Zehirlenmeler hemoglobin miktarını düşüren sebeplerdir.



ERİTROSİT

Eritrosit; RBC: Red Blood Cell = Alyuvar

Kanı oluşturan ana hücrelerdir. İçlerindeki hemoglobin sayesinde akciğerlerden dokulara oksijen taşırlar. Kana kırmızı rengini veren hücrelerdir ( al= kırmızı). Disk şeklinde ortasından hafice basık hücrelerdir. Eritrositler kemik iliğinde üretilir buradan kan dolaşımına geçerek yaklaşık 2 hafta boyunca dokulara oksijen taşır. Ömrü dolan eritrositler dalak ve karaciğerde parçalanarak içlerinde işe yarar demir çıkartılır ve yeni eritrosit yapımında kullanılır.

Eritrosit için normal değerler:

Erkekte: 5,1 – 5,7 milyon/ mm3
Kadında: 4,2-5,4 milyon /mm3 dür.

Eritrosit sayısını arttıran sebepler: ( polisitemi )

  •  Yüksek irtifa,
  •  Sigara,
  •  Hava kirliliği,
  •  Bazı akciğer ve kalp hastalıkları,
  •  KOAH
  •  Kalp yetmezliği,
  •  Eritrosit yapımında bozukluk.

Eritrosit sayısını azaltan sebepler :

  •  Kan kaybı,
  •  Beslenme bozukluğu,
  •  Vitamin eksikliği,
  •  Kan yıkımının arttığı hastalıklar,
  •  Kan yapımının bozuk olduğu kan hastalıkalrı,
    •  Akdeniz anemisi,
    •  Hemoglobinopatiler,
  •  Demir eksikliği,
  •  Demir emilmesinin bozulduğu hastalıklar,
  •  Kemik iliğini ilgilendiren hastalıklar ve tümörler,
  •  Zehirlenmeler

Eritrosit miktarını düşüren sık görülen sebeplerdir.




DEMİR BAĞLAMA KAPASİTESİ

TDBK; Total Demir Bağlama Kapasitesi;

Demir kanda transferine bağlanarak taşınır, normalde kan transferinin % 30 ila 40 ı demirle doludur. Bu test transferindeki demir bağlayan bölgelerin ne dereceye kadar demirle doyurulabildiğini ölçer.

Serum Demir Bağlama Kapasitesi için Normal Değerler:

Normalde 250-410 g/dl arasında olmalıdır.

Serum demir bağlama kapasitesinde artışa neden olan durumlar:

  •  Serum demiri yüksek iken demir bağlama kapasitesi yüksek ise
  •  Fazla demir verilmesi ( demir yada kan verilerek )
  •  Karaciğer harabiyeti
  •  Hepatit yada siroz
  •  Kan hücrelerinin harabiyeti
  •  Serum demiri düşük iken demir bağlama kapasitesi yüksek ise :
  •  Kan kayıpları,

Serum demiri bağlama kapasitesinde düşüş sebepleri:

  •  Bazı kansızlıklar,
  •  Böbrek yetmezliği ,
  •  Akut veya kronik ilştihabi hastalıklar,
  •  Romatizma,
  •  Böbrek hastalıkalrı,
  •  Beslenme bozulukları TDBK değerinde düşmeye neden olur.

 




DEMİR

Demir yaşam için son derece gerekli mineraldir. Hergün 0,1 mg alınması gerekir, vücutta en çok kan hücresi eritrositler içinde oksiyen taşıyan hemoglobinin yapımında kullanılır, ayrıca ferritin ve hemosiderin olarak depolanır. Ayrıca kas içinde oksijeni tutan myoglobin içindede bulunur. Demir kanda transferrin denilen proteine bağlanarak taşınır. Demir eksikliğinde transferrin artar. Eksikliğinde uyku hali konsantrasyon bozukluğu kansızlık ağız kenarında çatlaklar olur. Vücut demirir tekrar tekrart kullanmaya atmamaya çalışır bu nedenle eksikliği çok önemlidir ve mutlak araştırılmalıdır. Tek başına demir bakmak teşhis koydurmaz beraberinde trasferrin, ferritin, hemosiderin, demir bağlama kapasitesi de bakılmalıdır.

Serum demiri için normal değerler:

  • 25 yaşında erkek: 40-155 µgr/dl
  • 40 yaşında erkek: 35-168 µgr/dl
  • 60 yaşında erkek: 40-120 µgr/dl
  • 25 yaşında kadın: 37-165 µgr/dl
  • 40 yaşında kadın: 23-134 µgr/dl
  • 60 yaşında kadın: 39-149 µgr/dl
  • Gebelik durumunda : 25-137 µgr/dl

Demir düzeyinin düştüğü durumlar:

  •  Kan kayıpları,
  •  Tümörler,
  •  Kronik iltihabi hadiseler,
  •  Gebelik,
  •  Bazı kalıtsal hastalıklar,
  •  Bazı böbrek hastalıkları.

Demir düzeyinin arttığı durumlar:

  •  Bazı demir metabolizma hastalıklarında
  •  Fazla demir alınmasında
  •  Bazı meslek çalışanlarında demir fazla alınabilir.

Demir zehirlenmesinde :

  •  İshal,
  •  Bulantı kusma,
  •  Kan tablosunda anormallik,
  •  Şeker yükselmesi,
  •  Dışkının siyahlaşması görülebilir.